PROGRAM KONFERENCJI

„10 LAT WOJNY Z TERRORYZMEM”

Wrocław, Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. gen. Tadeusza Kościuszki

9.00 – UROCZYSTE ROZPOCZĘCIE KONERENCJI

- płk dr hab. Wojciech Horyń – opiekun NKP Sekcji Bezpieczeństwa i Spraw Międzynarodowych przy WSOWL im. gen. T. Kościuszki we Wrocławiu

I Panel ekspercki

10.00 – 10.30 Wykład  nt. „Problematyka islamskiego fundamentalizmu oraz „korzeni” terroryzmu” –
dr Bartosz Bolechów z Uniwersytetu Wrocławskiego, Centrum Badań Nad Terroryzmem

10.30 – 10.50 Dyskusja

10.50 – 11.20 Wykład” Społeczny wymiar terroryzmu”– ppłk dr Tomasz Białek – Dyrektor Departamentu Ochrony w CBA

11.20 – 11.40 Dyskusja

11.40 – 12.00 Przerwa kawowa

II Panel ekspercki

12.50 – 13.30 Wykład „Służby Specjalne w walce z terroryzmem” dr Mirosław Minkina

13.30 – 13.50 Dyskusja

14.00 – 14.40 Obiad

III Panel Ekspercki

15.00 – 15.30 Wykład „Terroryzm, media, wojna i propaganda” dr Rafał Pęksa

15.30 – 15.20 Dyskusja

15.30 – 16.00 Wykład „Nowe aspekty terroryzmu” Krzysztof Liedel Dyrektor  Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas

16.00 – 16.20 Dyskusja

Nie można demonizować zagrożenia, ale brakiem rozsądku byłoby bagatelizowanie problemu. Wiedzą o tym, zarówno, inwestujące w najnowsze środki bezpieczeństwa firmy, jak i odpowiedzialne za bezpieczeństwo obywateli organy państwa. Zagrożenie może być zminimalizowane, o ile zainteresowane strony będą działać wspólnie.

pocztowokurierski.pl rozmawia z dr. Krzysztofem LIEDELEM, Zastępcą Dyrektora Departamentu Bezpieczeństwa Pozamilitarnego Biura Bezpieczeństwa Narodowego.

Miłosz Kołodziej: Ostatnie miesiące przyniosły akty terroru, w których wykorzystywano infrastruktury operatorów pocztowych i firm kurierskich. Zastanawiam się jak Biuro Bezpieczeństwa Narodowego może pomóc i co doradzić: powszechnemu operatorowi – Poczcie Polskiej S.A., cały czas rozbudowującym się operatorom alternatywnym, takim jak InPost oraz firmom kurierskim? Jak jeszcze bardziej poprawić bezpieczeństwo ich pracowników i klientów? Przecież Polska, ze względu na swoje zaangażowanie w niektóre misje na świecie, także na takie zagrożenie może być narażona.

Dr Krzysztof Liedel: Najistotniejszym aspektem przeciwdziałania potencjalnym zagrożeniom jest zwiększanie świadomości u osób, które mogą się z nimi zetknąć. Pracownicy Poczty czy też innych operatorów muszą nie tylko zdawać sobie sprawę z istnienia takiego zagrożenia, ale także być odpowiednio przeszkoleni i przygotowani do reagowania na sygnały o zagrożeniu. Konieczne jest opracowanie i wdrożenie procedur i algorytmów, które będą pozwalały na minimalizowanie prawdopodobieństwa zaistnienia zagrożenia oraz pomogą pracownikom we właściwym reagowaniu w sytuacji, gdyby zagrożenie rzeczywiście zaistniało. Kolejnym ważnym elementem systemu bezpieczeństwa jest także komponent technologiczny. Postęp cywilizacyjny zapewnia istnienie różnorodnych narzędzi, jak detektory, skanery czy inne narzędzia monitorowania zagrożenia, które mogą zostać wykorzystane podczas budowania kolejnych warstw zabezpieczeń. Bieżące monitorowanie tego, jak terroryści wykorzystują operatorów pocztowych, pozwala natomiast na takie dostosowywanie systemu bezpieczeństwa do nowych wyzwań, który zapobiega wykorzystywaniu przez ugrupowania terrorystyczne luk i niedoskonałości tych systemów.

W marcu ładunki wybuchowe ukryte w dostarczanej przez pocztę korespondencji raniły w Szwajcarii i Włoszech 3 osoby. W listopadzie i grudniu byliśmy już świadkami ataków bombowych dokonywanych w identyczny sposób. Jeśli chodzi o świat przesyłek kurierskich głośno jest ostatnio komentowany kolejny „incydent”. Chodzi o atrapę bomby, która przemierzyła samolotem znanej firmy kurierskiej dystans z Londynu do Istambułu. W zeszłym roku, nie atrapy a prawdziwe bomby, były znajdowane w samolotach znanych światowych kurierskich marek. Nie ma Pan wrażenia, że wyraźnie widać, że nie za bardzo wiadomo jak radzić sobie z monitorowaniem zawartości przesyłek? Może wiadomo, ale jest to źle robione?

Nie ma doskonałych systemów zabezpieczeń, nie jest możliwe stworzenie narzędzi, które stworzą 100-procentową gwarancję bezpieczeństwa. Jednak ciągłe działanie na rzecz poprawiania proaktywnej fazy przeciwdziałania terroryzmowi – a zatem doskonalenia sposobu realizowania działań operacyjno-rozpoznawczych, pozwalających na wczesne wykrywanie zagrożeń oraz zwiększanie zaawansowania mechanicznych sposobów wykrywania zagrożeń są szansą na to, aby poprawiać z dnia na dzień bezpieczeństwo antyterrorystyczne.

Brytyjski Departament Transportu grzecznie, acz stanowczo, zapowiedział kontrolę „procedur” jednej z firm kurierskich. Czy możemy powiedzieć, że to kontrola rutynowa, czy jednak, brytyjski rząd dostrzega wagę problemu, realnie szacuje potencjalne zagrożenie i nie ma zaufania do procedur owej firmy?

Wiele rządów krajów europejskich dostrzega wagę tego problemu. Kontrole procedur, doskonalenie systemów bezpieczeństwa, doskonalenie mechanizmów współpracy sektora prywatnego i publicznego dla zapewnienia wspólnego bezpieczeństwa – to narzędzia, które służą nie tylko pewnego rodzaju audytowi bezpieczeństwa, ale też jego bieżącemu dostosowywaniu do nowych i zmieniających się wyzwań współczesnego świata. Istotne jest zatem monitorowanie tych zmian w środowisku bezpieczeństwa oraz wyciąganie wniosków z kolejnych zagrożeń i incydentów, czemu służyć mają właśnie takie przeglądy bezpieczeństwa.

Rynek paczek w ostatnich latach przeżywa niezwykle intensywny rozwój. Firmy kurierskie z dumą ogłaszają bicie kolejnych rekordów w milionach dostarczanych przesyłek dziennie. Operatorzy pocztowi zgodnie twierdzą, że paczkowy boom często rekompensuje spadające wolumeny tradycyjnej korespondencji. Tylko czy ilość nie zakłóca jakości kontroli przesyłek – co w efekcie rzutuje na bezpieczeństwo?

Ilość przesyłek i paczek przekazywanych przez operatorów pocztowych może utrudniać szczegółową kontrolę bezpieczeństwa. Jednak wspomniane wcześniej, często zautomatyzowane systemy kontroli pozwalają niwelować związane z tym zagrożenia, a zwiększanie skali ilości przesyłek pozwala na całościowe inwestycje w budowanie odpowiednich systemów bezpieczeństwa. Tym samym, to od naszego nastawienia do śledzenia najnowszych technologicznych i organizacyjnych rozwiązań w obszarze bezpieczeństwa może zależeć skuteczność przeciwdziałania zagrożeniom.

Jak państwo ma odnieść się do pomocy narodowemu operatorowi pocztowemu i działającym na komercyjnych zasadach firmom kurierskim? Przecież prywatny operator pocztowy, czy firma kurierska także są narażone na to, że ktoś z ich usług skorzysta w niewłaściwym celu. Czy takie firmy są – w pewnym sensie – obligowane do podwyższenia standardów bezpieczeństwa? Może to państwo, w określonym zakresie, stara się pomóc także im. Jeśli tak, to w jakim zakresie taka pomoc jest możliwa?

Bezpieczeństwo jest pierwszym i najpoważniejszym obowiązkiem państwa. Tym samym państwo zawsze – czy to przez kontrole systemów bezpieczeństwa, czy przez audyt ekspercki, czy też przez narzucanie określanych standardów bezpieczeństwa, zawsze powinno brać udział w zwiększaniu bezpieczeństwa. Operatorzy pocztowi, niezależnie od tego, czy są to przedsiębiorstwa państwowe, czy prywatne, działają na rzecz i w środowisku obywateli i mieszkańców danego państwa, a to właśnie ich bezpieczeństwo indywidualne i zbiorowe jest najważniejszym z zadań kraju.

Panie dyrektorze, czy sądzi Pan, że możemy być świadkami nasilania się aktów terroru z użyciem infrastruktury pocztowej i kurierskiej? Czy raczej będą to incydentalne przypadki, eliminowane przez coraz lepiej działające służby i urządzenia, które odpowiednio wcześnie zapobiegną zagrożeniu?

W mojej ocenie, ostatnie alarmy i zagrożenia, związane z wykorzystywaniem operatorów pocztowych i kurierskich, są wynikiem reaktywacji działalności starych organizacji ekstremistycznych i terrorystycznych. Ugrupowania lewackie i anarchistyczne w swojej historii posługiwały się tego typu taktyką i teraz do niej powracają. Trzeba jednak pamiętać, że jakościowe zmiany w działaniu systemów bezpieczeństwa będą eliminowały – miejmy nadzieję, że z maksymalną skutecznością – tego typu zagrożenia, pozwalając na bezpieczne funkcjonowanie zarówno firm pocztowych i kurierskich, jak i ich klientów.

Autor: Miłosz Kołodziej

Już po świętach odnaleziono także paczkę zawierającą ładunek wybuchowy, która została doręczona do rzymskiej ambasady Grecji. Niebezpieczna przesyłka została na szczęście wykryta i rozbrojona. Do zamachów przyznali się włoscy anarchiści, którzy korzystali, jak twierdzi policja, z włoskiej infrastruktury pocztowej. Nie było to pierwsze działanie anarchistów z Italii, w 2003 roku dwie przesyłki eksplodowały w domu ówczesnego szefa Komisji Europejskiej, byłego premiera Włoch – Romano Prodiego. Znacznie dalej idące plany mieli anarchiści z Grecji, którzy „bombowe” przesyłki rozsyłali do celów zarówno w Grecji jak i w Europie. Część prawie dotarła do adresatów. Przesyłka do Kanclerz Niemiec Angeli Merkel została unieszkodliwiona już w Urzędzie Kanclerskim w Berlinie, wśród szczęśliwców, którzy nie znaleźli się w pobliżu „zabójczej korespondencji” byli m.in. Prezydent Francji – Nicolas Sarkozy i premier Włoch Silvio Berlusconi.

Ataki greckich terrorystów wywołały bezprecedensowe w Helladzie 48 godzinne wstrzymanie poczty lotniczej. Początek listopada przyniósł także bomby na pokładach samolotów kuriersko – logistycznych potentatów. W przypadku paczek transportowanych przez FedEx i UPS terrorystyczny trop prowadzi do Jemenu.

Historia zna wiele przypadków dostarczania niebezpiecznych przesyłek pocztą. Czy ostatnie natężenie działań terrorystycznych „z użyciem” usług pocztowych i kurierskich wskazuje na „odkurzenie” tej metody w terrorystycznym arsenale? Czy operatorzy pocztowi i firmy kurierskie są w stanie przechwycić niebezpieczne przesyłki na etapie ich sortowania? Czy zapewnienie bezpieczeństwa, finalnie, i tak nie spadnie na korzystających z usług poczt i kurierów?

Bomba w paczce, wąglik w liście

Wysłanie materiałów wybuchowych pocztą nie jest żadną nowością i jak twierdzi mój rozmówca – doktor Bartosz Bolechów z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego – tego typu metody wpisane są w działania terrorystów: – „Terroryści zawsze byli skłonni korzystać z infrastruktury przeciwnika, na obu poziomach: komunikacyjnym i taktycznym. Usługi pocztowe, czy kurierskie w pełni wpisują się w logikę terroryzmu, podobnie jak usługi komunikacyjne, np. porwanie samolotu i wykorzystanie go jako ładunku wybuchowego.” – mówi doktor Bolechów. Można śmiało powiedzieć, że dostarczanie materiałów wybuchowych za pomocą poczty ma solidnie udokumentowaną historię, jednak nie można stwierdzić, że jest to najskuteczniejsza z metod w terrorystycznym arsenale. – „Jest to praktyczna metoda wykorzystywana do precyzyjnego dostarczania ładunku wybuchowego konkretnemu adresatowi. Jak pokazuje historia, metoda jest jednak stosunkowo zawodna. Istnieje przecież szansa wykrycia ładunku zanim dotrze do adresata, przedwczesnej jego detonacji, otwarcia i zdetonowania ładunku przez niewłaściwego odbiorcę.”- tłumaczy doktor Bolechów.

Wraz z rozwojem usług pocztowych i kurierskich, terroryści mieli większe możliwości dotarcia do instytucji, czy osób, które miały być celem terrorystycznego ataku. Różnie, policja i służby specjalne radziły sobie z wykrywaniem sprawców. Słynnego Unabombera, schwytano 17 lat po wysłaniu pierwszej bomby. Theodore Kaczynski – terrorysta – odludek, kiedyś świetnie zapowiadający się matematyk miał wysłać 16 bomb, cały czas trwają dyskusje, czy nie było ich więcej. „Udowodnione” ładunki wybuchowe w przesyłkach kosztowały życie 3 osoby, 23 raniły. Unabombera tropiła: Policja, FBI i oddelegowani specjaliści z amerykańskiej poczty. Sześciocyfrowa nagroda za pomoc w ustaleniu sprawcy bardzo długo nie mogła zostać wypłacona. Z pewnością „paczkowa” anonimowość dosyć długo pozwalała terroryście żyć na wolności.

Ksenofob z Austrii – Franz Fuchs przez 4 lata starał się „rozwiązać” problem mniejszości narodowych w swoim kraju, przy pomocy dostarczanych przez pocztę paczek z bombami. Na jego celowniku znajdowali się nie tylko znienawidzeni obcokrajowcy, ale także Ci którzy według terrorysty mieli im pomagać. Efekt? Ponad 20 wysłanych paczek, 4 ofiary śmiertelne, 15 rannych.

Bomba w paczce to także metoda walki partyzanckiej, czego najlepszym przykładem jest działanie argentyńskiej peronistowskiej grupy Montoneros. Także służby specjalne nie stroniły od tej metody „rozwiązywania problemów”. Nie jest tajemnicą, że m.in. izraelski Mossad korzystał z usług poczty, aby nadawać „zabójcze paczki” celom, które miały być zlikwidowane.

Nie paczki, a zwykłe listy w 2001 roku służyły do wysyłania „korespondencji” ze śmiertelnymi laseczkami wąglika w Stanach Zjednoczonych. 22 osoby zostały zakażone, 5 osób zmarło a kraj na długo pogrążył się w „wąglikowej” panice. Po tych wydarzeniach amerykańska poczta zainstalowała w największych centrach dystrybucyjnych specjalne urządzenia mające wykrywać wąglika w transportowanej korespondencji.

Czy mimo wielu udokumentowanych przypadków używania infrastruktury pocztowej i kurierskiej do dystrybucji ładunków wybuchowych, czy szerzenia bioterrorystycznego zagrożenia, możemy mówić, że nie będzie to metoda, która teraz z dużą siłą wróci „do łask” terrorystów? Czy świat w którym codziennie dostarczane są setki milionów przesyłek, gdzie czas dostawy skraca się, nie stwarza dodatkowego argumentu dla rozmaitych organizacji na takie prowadzenie terrorystycznych działań?

Doktor Bolechów dostrzega problem, ale jest daleki od jego demonizowania. – „Problemem może się okazać nie tyle wykorzystywanie przesyłek do ataków na konkretne osoby, co do wywoływania paniki i zakłócania usług pocztowych i kurierskich. Proszę sobie wyobrazić konsekwencje wysyłania w falach „podejrzanych” paczek, niekoniecznie rzeczywiście niebezpiecznych. Moim zdaniem, tego rodzaju zachowania należy traktować jako metodę destabilizowania funkcjonowania jednej z ważniejszych infrastruktur współczesnych społeczeństw, ale nie przeceniałbym jej skuteczności. Nieprzypadkowo jest to cały czas stosunkowo rzadko stosowana taktyka w terrorystycznym arsenale.”

Kto zapłaci za bezpieczeństwo?

Usługi pocztowe i kurierskie służyły, służą i zapewne jeszcze nie raz posłużą terrorystom. Zawsze w takich przypadkach kluczowe jest pytanie o bezpieczeństwo. Jak je zapewnić, wszystkim tym, którzy na drodze przesyłki znajdują się od momentu jej nadania? Bezpieczeństwo jest kwestią nadrzędną, ale niezwykle istotną sprawą jest kwestia jego finansowania. Niektóre pocztowo-kuriersko-logistyczne korporacje, tuż po listopadowych zamachach, wysyłały uspokajające komunikaty z informacjami o poprawie bezpieczeństwa i niezbędnych inwestycjach. Historia uczy, że trzeba działać błyskawicznie, przecież expressowo doręczona przesyłka, która ostatecznie pozbawia adresata życia lub zdrowia, nie jest najlepszą reklamą dla firmy.

Amerykański powszechny operator pocztowy musiał podejmować jak najszybsze kroki po atakach wąglikiem. Z jednej strony, kluczowe było, aby śmiertelną substancję, w razie ponownego zagrożenia wykryć, z drugiej zaś strony, aby zażegnać gigantyczną falę paniki po atakach, która ze względu na „listową” specyfikę utożsamiana było jednoznacznie z pocztą. Czy jednak nie okazuje się, że w końcu bezpieczeństwo sami sobie zapewnią…konsumenci? – „Ponoszenie kosztów bezpieczeństwa to problem szerszej natury. Możemy tutaj mówić o swoistej „prywatyzacji bezpieczeństwa”, która musi prowadzić do wielu paradoksów. Takim jest oczekiwanie ze strony firm prywatnych, iż podatnicy będą nie tylko korzystać z ich usług na zasadach w pełni komercyjnych, ale również przyczyniać się do ich bezpieczeństwa na zasadach „odpowiedzialności społecznej”. Jest w takiej „hybrydyzacji” systemów spora doza hipokryzji. Jeśli środki bezpieczeństwa będą także dotowane ze środków budżetowych, to będzie można śmiało powiedzieć, że koszty przerzucone są na usługobiorców.” – argumentuje doktor Bolechów.

autor: Miłosz Kołodziej
artykuł pochodzi ze strony www.pocztowokurierski.pl

Jednostka ta bierze swój początek od doraźnie zorganizowanej grupy rozpoznawczej, użytej w Nikaragui w roku 1979. Po zwycięstwie Sandinistów, władze USA obawiały się, że niedawni lewaccy partyzanci mogą zająć ambasadę USA i wziąć zakładników. Aby przygotować zawczasu odpowiednie dane wywiadowcze, do Managui wysłano doraźnie zmontowaną grupę komandosów. Grupa ta dyskretnie sporządziła szczegółowe plany ambasady i jej otoczenia, łącznie z takimi szczegółami jak rodzaje i gabaryty drzwi, okien, zamków nich zamontowanych, wytypowała także możliwe lądowiska śmigłowców oraz drogi przerzutu i ewakuacji sił specjalnych na wypadek konieczności podjęcia operacji ratowniczej. Rezultaty tej misji zostały wysoko ocenione przez dowództwo, które skierowało FOG do innych krajów gdzie obawiano się ataków na ambasady USA. Jak na ironię, jednym z obiektów zaplanowanych do zbadania była ambasada w Iranie, ale została zaatakowana przez „studentów”. Po nieudanej operacji ratunkowej w Iranie, siły specjalne USA zaczęły planowanie drugiej. Ponieważ informacje wywiadowcze dostarczane przez CIA były nie wystarczające i nie odpowiadały potrzebom sił specjalnych, do przygotowania drugiej operacji zdecydowano się wykorzystać wspomnianą grupę. Oznaczono ją kryptonimem FOG (Foregin Operations Group) i skierowano do Teheranu. Dostarczone przez nią dane były tym razem dokładne i pełne, jednak rozproszenie zakładników spowodowało, że nie zdecydowano się na podjęcie opcji siłowej. Jednostka rozpoznawcza dowiodła jednak swojej przydatności i zdecydowano się przekształcić ją w stałą strukturę. Nadano jej nazwę ISA (Intelligence Suport Activity), przydzielono budżet w początkowej wysokości 2 milionów dolarów (inne źródła mówią o 7) a dowódcą został płk Jerry Kong, dowodzący wcześniej FOG w Iranie. Zadaniem ISA miało być gromadzenie danych wywiadowczych na potrzeby sił specjalnych, przede wszystkim w operacjach kontrterrorystycznych. Odnosiło się to szczególnie do gromadzenia informacji o miejscu operacji, terrorystach, możliwych drogach infiltracji i ewakuacji, a także ubezpieczania tych miejsc.

ISA ,będąca częścią US Army, liczyła około 100 – 120 ludzi, podzielonych na trzy elementy bojowe : HUMINT (rozpoznania osobowego), SIGINT (rozpoznania elektronicznego) oraz małą grupę DA (akcji bezpośrednich, zwany „strzelcami”). Selekcja personelu opierała się zarówno na umiejętnościach typowo szpiegowskich, jak również „komandoskich”, podobnie (prawdopodobnie) szkolenie. Przejście do ISA proponowano głównie osobom wcześniej z nią współpracującym, prawdopodobnie głównie z „Delty” oraz USSF („Zielone Berety”). Budżet ISA nie był wykazywany w budżecie Pentagonu, a dane osobowe jej żołnierzy były usuwane z ogólne dostępnych spisów personelu. Dla zamaskowania jej istnienia, w każdej operacji posługiwano się kryptonimami takimi jak Powder Keg, Centra Spike,Torn Victor itp.

Przez pierwsze dwa lata jej istnienie nie było ujawniane władzom cywilnym, a kontrolę nad jednostką była znikoma. Przez ten czas ISA przeprowadził kilka operacji w tym między innymi udzieliła pomocy włoskim służbom po porwaniu amerykańskiego gen Doziera przez Czerwone Brygady. Był on najwyższym rangą oficerem amerykańskim w sztabie Południowoeuropejskiego Dowództwa NATO, a terroryści próbowali wydobyć z niego m.in. informacje o miejscach składowania broni jądrowej we Włoszech. Inne zespoły doradcze z USA m.in. z Delty nie osiągnęły wiele. Dopiero po przybyciu ISA, dzięki wykorzystaniu nowoczesnego sprzętu , w tym śmigłowców z wyposażeniem do rozpoznania elektronicznego, udało się pochwycić wielu terrorystów a także prawdopodobnie ustalić miejsce przetrzymywania zakładnika, który został uwolniony przez włoską jednostkę NOCS. Inną operacją ISA była próba pozyskania z Iraku czołgu T-72. „Zapłatą” dla władz irackich miały być dostawy haubic 175mm. Irakijczycy byli skłonni przekazać także śmigłowiec Mi-24D oraz samolot MiG-25, ale negocjacje przerwano w ostatniej chwili. Na Bliskim wschodzie, ISA była podobno zaangażowana w operację przewiezienia do Libanu przywódcy chrześcijańskiego ugrupowania Falanga, Bashira Jumayyila po odbyciu przez niego tajnych rozmów z prezydentem Reaganem, zapewniając wsparcie w zakresie łączności satelitarnej.

ISA była także zaangażowana w operacje w Ameryce Środkowej, w tym w monitorowanie sytuacji w Nikaragui i Salwadorze. W tych operacjach używane były zmodyfikowane , i zaopatrzone w wyposażenie do rozpoznania radioelektronicznego, samoloty Beechcraft, należące do specjalnej jednostki lotniczej CIA „Seaspray”. Inne działania w tym regionie obejmowały operacje rozpoznawania i oznaczania dróg przerzutu, miejsc na bazy dla sił specjalnych USA, prowadzone przez zespoły określane jako „pathfinders”.

Operacją która doprowadził do ujawnienia istnienia tej formacji, była sprawa domniemanych amerykańskich jeńców wojennych w Wietnamie. Impulsem do podjęcia działań w tej sprawie były zdjęcia lotnicze, na których widoczne były miejsca w Wietnamie mogące być obozami jenieckimi oraz zdjęcia pracujących na polach ryżowych osób, których wzrost (określony na podstawie cieni rzucanych przez te osoby) określono jako wysoki, a więc nietypowy dla Azjatów. Mimo tak słabych dowodów, rozpoczęto planowanie operacji ratunkowej. Przy wsparciu ISA, weteran wojenny, podpułkownik Bo Girtz i jego 25 kolegów, podjęło przygotowania do „prywatnej” operacji pod kryptonimem „Velvet Hammer”. Jej celem miało być zdobycie pewnych dowodów na obecność jeńców ,a być może nawet ich uwolnienie. Plany te zastopowane zostały przez władze, a ppłk Girtz i inni zaangażowani w tą sprawę zostali przesłuchani przez komisję Kongresu ds. nadzoru nad wywiadem. Oprócz samego faktu istnienia ISA, ujawniono także brak nadzoru nad nią, i łamanie obowiązującego od 1981 roku (na mocy decyzji prezydenta EO 12333) podziału na operacje specjalne wojska i tajne operacje (covert operations – prowadzone bez zdradzania roli USA), należące do właściwości CIA, chyba, że konkretna operacja zostanie zlecona przez prezydenta wojsku. ISA miała zostać rozwiązana, ale ostatecznie zachowano ją, z uwagi na jej szczególne możliwości i decyzją prezydenta, podporządkowano Agencji Wywiadu Obronnego (Defense Intelligence Agency – DIA), a nadzór nad nią powierzono sekretarzowi stanu w Departamencie Obrony ds. wojsk lądowych (sekretarzowi armii) i asystentowi szefa sztabu wojsk lądowych ds. wywiadu.

Następne operacje ISA wiążą się z organizowaniem systemu ochrony VIP-ów w Sudanie i Arabii Saudyjskiej. Wysłano tam zespoły złożone ze specjalistów od wywiadu, ochrony, pirotechników i zespoły z psami. Działania w Sudanie podjęto, aby uniknąć zamachu na prezydenta Gaafara Nimeirę ze strony Libii, a w Arabii Saudyjskiej – aby zapewnić bezpieczeństwo członkom rodziny królewskiej (prawdopodobnie obawiano się służb irańskich, było to niedawno po zamieszkach w Mekce). Obie te misje zakończyły się po wyszkoleniu lokalnych służb ochrony, a w Arabii wyszkolono dodatkowo specjalną jednostkę tamtejszej Gwardii Narodowej. Następne operacje ISA wiążą się z Libanem. W roku 1983, skierowano tam pięcioosobowy zespół pod dowództwem ppłk Williama Cowana, który dokonał oceny zagrożenia dla placówek amerykańskich i zaproponował wprowadzenie zmian w systemie ich ochrony. Zalecenia te nie zostały wzięte pod uwagę, a po zamachu na koszary Marines i francuskich spadochroniarzy z sił pokojowych 23 .10.1983, zespół Cowana powrócił do Bejrutu. Oprócz analizy zabezpieczenia instalacji USA, przygotował on dokładne plany na użytek akcji kontrującej, przeciwko Syryjczykom i Hezbollahowi. Mimo dokładnych danych wywiadowczych i przygotowania zaplecza dla sił specjalnych, operacja nie doszła do skutku, z braku decyzji politycznej. W roku 1984 ISA została zaangażowana w przygotowania do operacji ewakuacyjnej na Seszelach, po wojskowym zamachu stanu. Mimo, że operacja była zaplanowana, wątpliwości natury politycznej opóźniły decyzję, a sytuacja na wyspach uspokoiła się w tym czasie na tyle, aby operacja ewakuacyjna okazała się zbędna. Porwanie samolotu linii TWA (lot 847) 14.06.1985 było jednym z najpoważniejszych kryzysów związanych z terroryzmem w historii USA. Tuz po porwaniu, kiedy jednostki kontrterrorystyczne : Delta i Seal Team Six nie uzyskały zgody na wylot na Bliski Wschód, ISA przerzuciła do Bejrutu i Algieru swoich wywiadowców, a plan szturmu przygotowali komandosi z Direct Action Element. Gdy pojawiły się już główne siły, ISA przeszła do wywiadowczego przygotowywania operacji. ISA była w stanie dostarczyć potrzebne informacje zarówno na początku kryzysu, kiedy zakładnicy pozostawali w samolocie „skaczącym” z Bejrutu do Algieru i vice versa, a także później, gdy zakładnicy zostali rozproszeni w Bejrucie. Rząd USA zdecydował się jednak – także w wyniku skutecznego wykorzystania amerykańskich mediów przez terrorystów – na rozwiązywanie sytuacji drogą dyplomatyczną i poprzez tajne układy z Iranem. W tym samym roku, komandosi ISA byli gotowi do uderzenia na porwany statek „Achille Lauro” ale również ani oni, ani żaden inny oddział specjalny, nie otrzymały zgody na atak. Po części było to związane z nieciekawą opinią jaka panowała na temat jednostki, która właśnie „zaliczała” kolejną aferę. Kilku oficerom i co najmniej jednemu podoficerowi udowodniono oszustwa finansowe, sprzeniewierzenie funduszy operacyjnych, co było ułatwione z uwagi na posługiwanie się licznymi fasadowymi instytucjami , licznymi niejawnymi drogami przepływu pieniędzy, co znacząco utrudniało kontrolę nad nimi. Takie sytuacje na różna skalę, zdarzały się zresztą właściwie wszystkim amerykańskim organizacjom wywiadowczym, ale ISA przez kilka następnych lat cierpiała z powodu złej reputacji. Między innymi, nie włączono jej do operacji w Panamie, w 1989 roku. Włączono ja natomiast do operacji w Kolumbii w latach 1989 – 93. Celem tej operacji był Pablo Escobar, którego chyba nie trzeba szeroko przedstawiać. ISA, operująca jako „Centra Spike” prowadziła rozpoznanie radioelektroniczne z samolotów Beechcraft 300 i 350. Zostały one zaopatrzone w systemy pozwalające na lokowanie i podsłuch transmisji radiowych, w tym telefonów komórkowych. Anteny były chowane w kadłubie i skrzydłach , tak aby ukryć przeznaczenie samolotów, i wysuwane do położenia roboczego w powietrzu. Dane z rozpoznania przekazywano policji kolumbijskiej, ale ta skorumpowana i niezdolna do skutecznych działań, nie wykorzystywała ich. Operację odwołano gdy Escobar poddał się władzom, ale rok później gdy uciekł ze specjalnie dla niego zbudowanego luksusowego więzienia, Centra Spike wróciła do Kolumbii. Tym razem policja kolumbijska sformowała specjalną jednostkę – Serach Block, której dowódca płk Hugo Martinez był zdeterminowany i skuteczny w swoich działaniach. Dane z rozpoznania były skutecznie wykorzystywane, i 2 grudnia 1993, Escobar został zastrzelony w trakcie próby ucieczki.

Inne operacje ISA, to Somalia, również w roku 1993, gdzie ISA wspierała siły Task Force Ranger, polujące na somalijskich watażków, a także Bośnia, gdzie ISA – występująca jako „Torn Victor”- wspierała przygotowania do ujęcia Radko Mladicia i Radovana Karadżicia. Operacja nie doszła do skutku z powodu przecieków do Serbów, i braku przekonania politycznych ośrodków decyzyjnych co do skuteczności akcji (kluczowe było pojmanie obu Serbów żywcem, ich śmierć mogła mieć poważne konsekwencje polityczne).

Późniejsze operacje ISA nie są znane, prawdopodobnie nie brała ona udziału w działaniach przeciw Al-Kaidzie przed 11 września (raport komisji do zbadania okoliczności zamachu wskazuje CIA jako wiodącą agencję w tych wysiłkach), ale prawdopodobnie była i jest zaangażowana w obecne operacje w Iraku, Afganistanie i być może w innych miejscach (Pakistan, Róg Afryki).

Obecnie ISA liczy około 250 – 275 operatorów, podzielonych na grupy HUMINT, SIGINT i DA oraz sekcje administracyjna i szkoleniową. Nie ma żadnych dostępnych informacji o procesie naboru i szkolenia, ale prawdopodobnie kandydaci rekrutowani są z szeregów innych jednostek specjalnych wojsk lądowych. Szkolenie prawdopodobnie opiera się na nauce i doskonaleniu umiejętności zdobywania informacji, szkoleniu językowym, i prawdopodobnie także podtrzymywaniu umiejętności typowych dla sił specjalnych. Nie jest jasne czy ISA opiera się tylko na pełnoetatowej kadrze, czy też do konkretnych operacji mogą być werbowani ludzie z zewnątrz (być może byli żołnierze sił specjalnych i inni specjaliści), co być może miało miejsce w czasie działań w Sudanie i Arabii Saudyjskiej.

Wydaje się, że jednym z mocnych punktów ISA jest rozpoznanie radioelektroniczne, prowadzone ze statków powietrznych, co można wysnuć z dostępnych informacji o jej operacjach (Ameryka Środkowa, Włochy, Kolumbia). Możliwe wydaje się też prowadzenie operacji SIGINT z platform lądowych i wodnych, uwzględniwszy oczywiście aspekty techniczne. Trudno wskazać na jakim poziomie kształtuje się skuteczność operacji HUMINT oraz wskazać przykłady zastosowania w praktyce zespołu DA.

ISA wydaje się być unikatową jednostką w szeregach sił specjalnych USA, zdolną do zapewnienia precyzyjnych i dopasowanych do potrzeb odbiorców końcowych, jakimi są siły specjalne, informacji wywiadowczych. Podporządkowana jest prawdopodobnie bezpośrednio US SOCOM.

Prawdopodobnie specjalne komponenty rozpoznawcze posiadają także inne jednostki specjalne USA (Delta i DEVGRU), ale ich zadania są nieco inne, i ukierunkowane raczej na bezpośrednie wspieranie macierzystej jednostki, skromniejsze są prawdopodobnie ich zasoby ludzkie i sprzętowe. Wobec ewolucji zagrożeń, zwłaszcza terrorystycznych, narastać będzie proces tworzenia podobnych formacji łączących zadania typowe dla sił specjalnych i służb wywiadowczych. Odpowiednikiem (chociaż nie do końca) ISA w USA są siły specjalne CIA, w innych krajach, specjalną jednostką wywiadu dysponuje Francja, w Izraelu z wywiadem wojskowym blisko współpracuje kilka jednostek, w tym Sayeret Mat’kal, Wielka Brytania tworzy obecnie jednostkę SRR. Żadna z tych jednostek nie może być jednak bezpośrednio porównywana z innymi tu wymienionymi, z uwagi na różnice w ich podporządkowaniu i zadaniowaniu.

Michał Piekarski
www.antyterroryzm.republika.pl

Artykuł po raz pierwszy opublikowany w miesięczniku „Komandos” numer 12/2006

Praca ta ma na celu przedstawienie zagadnienia strategii i taktyki terrorystów, w sposób redukcjonistyczny, sprowadzający zagadnienie działań terrorystycznych do pewnych, wspólnych dla całości zjawiska zagadnień.

Oczywiście, podstawowym problemem jest tu zdefiniowanie samego zjawiska terroryzmu.

Faktem jest, że do tej pory podjęto wiele prób zdefiniowania terroryzmu, a mimo to nie istnieje jedna, powszechnie uznawana definicja tego zjawiska. Faktem jest również, że można wskazać elementy wspólne dla większości tych definicji, i w oparciu o nie stworzyć jedną. Metodę ta zastosowali w r. 1988 Alex Schmid i Albert Jongman. Dokonali oni statystycznej analizy 109 definicji terroryzmu, i stwierdzili , że najczęściej występujące elementy to

• Przemoc/siła – 83,5%
• Polityczny (atrybut zjawiska) – 65%
• Strach – 51%
• Groźby – 47%
• Efekt psychologiczny – 41,5%
• Istnienie rozbieżności miedzy celem a ofiarą – 37,5%
• Działanie planowe, celowe, systematyczne, zorganizowane – 32%
• Metody walki, strategii, taktyki – 30, 5%

Problemem jest tu to, że są to cechy które można przypisać nie tyko terroryzmowi. Na przykład bombardowanie atomowe Japonii w 1945r wykazuje wszystkie te cechy, a terroryzmem nie było. Podobnie nie wszystkie ww. elementy da się przypisać wszystkim atakom terrorystycznym – na przykład zamachy 11.09 nie spełniają warunku rozbieżności miedzy celem a ofiarą, podobnie nie występował element groźby. Bez zastrzeżeń można przyjąć , że terroryzm jest : związany z użyciem przemocy, polityczny, wiąże się ze strachem i efektem psychologicznym, jest działaniem planowym i jest metodą walki.

Opierając się na tych czterech cechach możemy bez trudu stwierdzić, co terroryzmem na pewno nie jest. Nie są nim więc działania nie związane z użyciem przemocy, niepolityczne, nie mające na celu osiągnięcia efektów psychologicznych, nie będące działaniami planowymi i celowymi (przemoc dla samej przemocy). W dalszym ciągu terroryzm mieści się w wachlarzu wielu zachowań i zjawisk : od dużej części działań wojennych (podejmowanych z myślą o efekcie psychologicznym) po takie zjawiska jak rewolucja czy rewolta. Aby zbliżyć się bardziej do definicji terroryzmu należy stwierdzić kto i przeciwko komu stosuje terroryzm.

Terroryzm jest powszechnie interpretowany jako broń słabych. Często zresztą sami terroryści wskazują na fakt, że nie mając innych – wg nich – środków, uciekają się do terroryzmu. Sami zresztą unikają nazywania się terrorystami, ale określają się jako bojownicy o wolność lub inną słuszną sprawę. To kto stosuje terroryzm jest jednym z podstawowych elementów, odróżniających go od innych form przemocy politycznej. Atrybutem terroryzmu jest stosowanie go przez grupy inne niż państwo, z reguły zakamuflowane ( w sensie personaliów, miejsca pobytu itp. członków tej grupy). Jeżeli terroryzm stosuje państwo , jest to działalność tak prowadzona, aby nie była łączona z danym państwem i jego władzami (np. działania Izraela w stosunku do organizacji „Czarny Wrzesień” po zamachu w Monachium w 1972r.). Terrorystami nie byli więc na przykład alianccy lotnicy, którzy w 1945r zrównali z ziemią Drezno, czy też żołnierze niemieccy niszczący rok wcześniej Warszawę – te działania nie są terroryzmem ale zbrodniami wojennymi, gdyż dopuściły się ich formacje państwowe, otwarcie wykonujące polecenia swoich dowódców w czasie wojny.

Z drugiej strony mamy do czynienia z ofiarami. Terroryzm wyróżnia się tym, że ofiarami są osoby , których atakowanie jest – według prawa międzynarodowego – nielegalne. Oznacza to takie sytuacje jak:

• Rozmyślne atakowanie osób cywilnych (niewalczących)
• Branie zakładników, pozbawianie ich życia lub grożenie tym
• Atakowanie osób chronionych przez prawo międzynarodowe (np. dyplomaci)
• Atakowanie celów neutralnych/na terytorium neutralnym

Specyficzna sytuacja jest atakowanie personelu wojskowego. Departament Stanu USA określa jako terroryzm atakowanie również żołnierzy, w sytuacji gdy jest on nieuzbrojony lub poza służbą. Budzi to kontrowersje, gdyż w strefach konfliktów zbrojnych wojskowi również przebywają poza służbą. Więc czy np. atak na bazę USA w Iraku, w trakcie którego zginęli/zostali ranni żołnierze będący np. pacjentami szpitala polowego byłby aktem terrorystycznym? Nie. Należy uznać za terroryzm raczej ataki na personel wojskowy (nieistotne : uzbrojony/nieuzbrojony) poza strefą, w której toczą się działania zbrojne.

Poważne kontrowersje wynikają na tle rozróżnienia : partyzant czy terrorysta? Odpowiedź na to jest trudna, ale w tym przypadku decydujące jest kryterium celu jaki został zaatakowany. Zasadnicza różnica między partyzantem a terrorystą polega właśnie na tym, ze partyzant przestrzega prawa międzynarodowego, w kwestii celów jakie są atakowane. Dlatego też proponuję wprowadzenie , na użytek niniejszej pracy, roboczej definicji terroryzmu. Według niej terroryzm jest nielegalną działalnością, mającą na celu osiągnięcie określonych celów politycznych, poprzez użycie lub grożenie użyciem siły w sposób mający wywrzeć wpływ na opinię publiczną , krajową lub/i międzynarodową, a prowadzoną przez grupy niepaństwowe, lub też ukrywające swoje powiązania z państwem lub państwami.

Teraz należy przejść do przedstawienia strategii terrorystów.

Pojecie strategii oznacza tą część sztuki wojennej , która określa cel i sposób prowadzenia działań wojennych. W odniesieniu do terrorystów strategia oznacza : decyzję o rozpoczęciu lub nie walki zbrojnej, cel ostateczny terrorystów, sposób jego osiągnięcia oraz określenie aktualnych i potencjalnych wrogów i sojuszników.

Terroryzm jest bardzo zróżnicowanym zagadnieniem, jednak możliwe jest wskazanie cech wspólnych w strategii wszystkich grup terrorystycznych. Jak już wcześniej zostało wskazane, terroryzm jest forma przemocy politycznej, i jest w politologii zaliczany do tzw. niekonwencjonalnej partycypacji politycznej. Niekonwencjonalna partycypacja polityczna może przybierać rozmaite formy, a wspólnym mianownikiem dla nich jest sięganie po inne niż przewidziane przez prawo sposoby wpływania na decyzje rządzących. Zatem, należy na wstępie ocenić jakie są powody po sięgnięcia po środki pozaprawne (przemoc) i dlaczego stosujący te środki stosuje te środki akurat w formie terroryzmu.

Sięgnięcie po środki pozaprawne może być skutkiem jednej, kilku lub wszystkich z poniższych trzech sytuacji:

1) Nieskuteczności środków legalnych (np. procedur demokratycznych) z punktu widzenia danej grupy.
2) Niemożliwości wykorzystania legalnych metod działania
3) Odrzucenia metod legalnych w ogóle(np. z powodu przyjętych założeń ideologicznych)

W przypadku grup terrorystycznych, zwykle mamy do czynienia z przypadkami 2) i 3) Sytuacja 1) występuje rzadziej i jest bardziej typowa dla innych form niekonwencjonalnej partycypacji politycznej (strajki, bojkot, bierny opór). Przypadek ten jednak często zachodzi jednocześnie z 2). Takie były na przykład korzenie terroryzmu palestyńskiego, molukańskiego czy baskijskiego. Czynnikami czyniącymi środki legalne nieskutecznymi są z reguły :

- Skrajny program bądź ideologia danej grupy, uniemożliwiający pozyskanie odpowiednio dużej liczby zwolenników lub wyborców.(zwłaszcza w ustabilizowanym systemie demokratycznym)

- Niesprzyjający wpływ otoczenia (np. autorytarny bądź totalitarny system polityczny co utrudnia lub uniemożliwia swobodną ekspresję poglądów oraz artykulację interesów poszczególnych grup, co z kolei skutkuje radykalizacja tych grup).

- Niezwracanie uwagi przez opinie publiczną na sprawę, o którą walczą terroryści ( użycie przemocy ma na celu zwrócenie na siebie uwagi),

Często mamy też do czynienia z sytuacją 3). Wówczas środki pozaprawne są odrzucane nie dlatego , że są one nieskuteczne lub niemożliwe do wykorzystania, ale dlatego że odrzuca się je wraz z systemem politycznym , który je stworzył. Jest to charakterystyczne dla grup motywowanych religijnie, różnego rodzaju sekt itp.(jak Aum). Ponadto, cele tych grup mogą być w ogóle irracjonalne, co tym bardziej powoduje , że legalne metody działania są dla nich niezbyt przydatne (chociaż np. Aum próbowała brać udział w wyborach parlamentarnych).

Oprócz czynników polityczno – ideologicznych mamy także do czynienia z czynnikami o charakterze operacyjnym. One decydują dlaczego użycie przemocy przybiera formę właśnie terroryzmu. Mamy tu do czynienia z takimi elementami jak :

- Siły własne terrorystów oraz potencjał ich zaplecza (politycznego, logistycznego itp.)
- Siły własne i potencjał zaplecza nieprzyjaciela
- Środowisko w jakim będzie stosowana przemoc (sytuacja społeczna, ekonomiczna, polityczna, a także warunki naturalne, położenie geograficzne obszaru działań itp.).

Terroryzm często jest opisywany jako „broń słabych”. Jest to stwierdzenie w dużej mierze prawdziwe. Grupy terrorystyczne są nieliczne. Zachodnioeuropejskie grupy skrajnej lewicy liczyły nie więcej niż kilkudziesięciu członków, na przykład te do dziś istniejące : hiszpańska GRAPO – „mniej niż dwudziestu” , grecka włoskie Antyimperialistyczne Komórki Terytorialne – około dwudziestu, jedynie siłę baskijskiej ETA ocenia się na „kilkuset” (ale może liczyć na większe poparcie niż poprzednie dwie). Do podanych liczb należy dodać krąg sympatyków i członków wspierających , liczący z reguły kilkakrotnie więcej osób. Inne organizacje są większe, na przykład Al-Kaida ma prawdopodobnie kilka tysięcy członków, ale ta organizacja działa na skalę ogólnoświatową. Jak więc widać, siły terrorystów są nieporównywalne z siłami jakimi dysponuje państwo lub całe ugrupowania państw. Ponadto terroryści z reguły nie posiadają własnego terytorium (przynajmniej w początkowej fazie działań), co powoduje że nie mają do dyspozycji względnie bezpiecznego miejsca, w którym możliwe jest usytuowanie infrastruktury logistycznej, szkoleniowej, dowodzenia. Dlatego też stosowanie metod walki typowych dla regularnych sił zbrojnych jest niemożliwe. Jedynym wyjściem jest prowadzenie działań o charakterze nieregularnym, a wiec podobnych do działań partyzanckich. Różnica między terroryzmem a działaniami partyzanckimi polega jednak na tym, że partyzant dąży do przejęcia kontroli, choćby przejściowej, nad określonym terytorium, i jest to wyraźne od początku rozpoczęcia działań partyzanckich. Terrorysta natomiast dąży do uzyskania kontroli nad jakimś obszarem dopiero w dalszym okresie swojej działalności. Podstawowym źródłem tej różnicy są warunki geograficzno społeczne rejonu działań. Działalność partyzancka wymaga istnienia trudnodostępnych obszarów, umożliwiających bytowanie oddziałów partyzanckich, utrudniających ich zwalczanie, a także zamieszkiwanych przez przychylną partyzantom ludność. Takimi obszarami są : rozległe kompleksy leśne, tereny górzyste lub podmokłe.

Brak takich obszarów oznacza konieczność stosowania innej strategii. Ugrupowanie nieliczne, niedysponujące własnym terytorium, działające w imię skrajnej ideologii lub mało znanej sprawy, musi działać inaczej. Musi zaadoptować się do istniejących warunków, tworząc podziemne struktury bojowe, logistyczne, wywiadowcze i propagandowe. Inaczej niż partyzanci walczący o terytorium, terroryści walczą o rozgłos, dzięki któremu ich sprawa stanie się znana, pozyskają poparcie dla tej sprawy, uda im się osiągnąć jakiś cel dyktowany przez ich program polityczny.

W skali strategicznej, skutki tego są następujące :

- Prowadzenie działań przede wszystkim na obszarach zurbanizowanych, z powodu łatwości ukrywania się na tych terenach i obecności tam wielu atrakcyjnych dla terrorystów celów (ważne osoby, instytucje, duże zgromadzenia ludności).

- Tworzenie sieci konspiracyjnych, nierzadko bardzo rozległych, mających na celu wszechstronne wsparcie prowadzonych działań („bezpieczne lokale”, ukryte magazyny broni, kanały pozyskiwania broni, pieniędzy i informacji).

- Rezygnacja z przestrzegania prawa międzynarodowego konfliktów zbrojnych, poprzez nieużywane mundurów lub oznak rozpoznawczych. Oznacza to także rezygnację z ochrony prawnej przewidzianej przez prawo międzynarodowe.

- Używanie siły w sposób możliwie spektakularny, mający zwrócić uwagę opinii publicznej i wywołać pożądany przez terrorystów efekt.

- Nie przestrzeganie prawa międzynarodowego również w zakresie atakowanych celów (atrakcyjne dla terrorystów cele są często chronione przez prawo międzynarodowe).

Z przedstawionych wyżej skutków, warte głębszego omówienia są trzy aspekty : działalności terrorystycznej w miastach, tworzenia sieci konspiracyjnych, oraz celów, jakim służy użycie siły przez terrorystów.

Jak już zostało wspomniane wcześniej, prowadzenie działań w miastach ma liczne zalety. Przede wszystkim, miasto oznacza anonimowość, łatwość wtopienia się w tłum. Dzięki temu możliwa jest działalność terrorystów w środowisku obojętnym lub wrogim, co jest praktycznie niemożliwe na terenach wiejskich, gdzie lokalne społeczności są małe a każda działalność konspiracyjna jest w dłuższym przedziale czasu niemożliwa do ukrycia. Dlatego też zasada głoszona przez Ho Chi Minha , że „partyzant musi mieć gdzie pływać, czyli dysponować poparciem miejscowej ludności” jest prawdziwa w stosunku do wsi, ale w odniesieniu do miasta prawdziwa jest tylko jej pierwsza część. Możliwość swobodnego (niezwracającego uwagi otoczenia) przemieszczania się,komunikowania się, wynajmowania bądź kupowania nieruchomości, powoduje, że poparcie miejscowej ludności nie jest potrzebne do działania.

Kolejnym elementem są atrakcyjne cele które znajdują się w miastach. Miasta, zwłaszcza stołeczne to siedziby urzędów państwowych, dowództw sił wojska i policji, przedstawicielstw dyplomatycznych i konsularnych itd. Miasta to także węzły komunikacyjne i ważne ośrodki gospodarcze, a także siedziby redakcji ważnych gazet i innych mediów, co ułatwia wykorzystywanie mediów do prezentowania własnej sprawy (wydarzenia w stolicy maja większą szansę na trafienie do mediów niż wydarzenia z prowincji). Miasto jako cel dla terrorystów jest atrakcyjne także dlatego, że znajduje się tam duża liczba ludności , a miejsca w których gromadzą się ludzie mogą być dla terrorystów szczególnie atrakcyjnym celem (w odróżnieniu od np. komendy policji, ludzie w centrum handlowym nie odpowiedzą ogniem na atak). Ponadto infrastruktura niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu miasta jest wrażliwa na atak (sieci energetyczne, wodociągowe, gazociągowe, środki transportu publicznego) który może przynieść duże efekty przy niskim stopniu ryzyka.

W krajach Trzeciego Świata działania w miastach mają jeszcze jedna zaletę. W związku z dużym nasileniem ruchów migracyjnych na kierunku z wsi do miast, populacja w miastach rośnie. Wzrost ten dotyczy przede wszystkim dzielnic biedy. Ponadto rośnie także udział ludzi młodych w populacji. Wraz z zerwaniem tradycyjnych więzi społecznych, otwiera to pole do działalności radykalnych organizacji, w tym także grup terrorystycznych.

Wobec przybierającego na sile podziału Północ – Południe, pojawia się jeszcze inny aspekt działań terrorystycznych w miastach. Jest nim przenoszenie konfliktów z Południa na Północ, właśnie do miast Północy. Wiąże się to z następującymi czynnikami :

- Państwa Północy są często stroną w konfliktach dotyczących Południa.

- Zamachy terrorystyczne w krajach Północy skutkują szerszym nagłośnieniem sprawy w imię której walczą terroryści.

- Globalne ruchy migracyjne mogą skutkować przenoszeniem konfliktów miedzy społecznościami Południa do skupisk emigrantów na Północy.

Pierwszy czynnik jest widoczny na przykład w działaniach terrorystów islamskich, atakujących USA, które przez terrorystów uznane zostały za „wielkiego szatana”, który popiera Izrael i „walczy z Islamem”, a także w akcjach odwetowych prowadzonych przeciwko USA w końcu lat 1980 przez Japońską Armię Czerwoną (alias Antyimperialistyczne Brygady Międzynarodowe) na zlecenie Muammara Kadafiego.

Czynnik drugi był widoczny w ataku terrorystycznym w czasie Olimpiady w Monachium w 1972r. , a także w innych akcjach terrorystów palestyńskich na Zachodzie w latach 1968 – 1972.

Czynnik trzeci (wraz z drugim) był widoczny w ekspansji działalności kurdyjskiej organizacji PKK na terenie Niemiec, w oparciu o kurdyjskich emigrantów w RFN.

Tworzenie sieci konspiracyjnych to kolejny element istotny w działaniach terrorystycznych. Sieci te niewiele różnią się od tych , jakie są tworzone w czasie działań wywiadowczych oraz specjalnych. Ich tworzenie ma na celu wszechstronne zabezpieczanie potrzeb grupy terrorystycznej aby zdołała ona przetrwać i skutecznie działać. Oznacza to :

1) Stworzenie struktur bojowych , zajmujących się bezpośrednio działaniami terrorystycznymi.

2) Stworzenie struktur logistycznych, pozwalających na skuteczne działanie elementom bojowym. Zajmują się one : pozyskiwaniem i przechowywaniem broni, amunicji, materiałów wybuchowych, i innych środków niezbędnych do walki. Zapewniają one także lokale konspiracyjne, pomoc medyczną i dopływ środków finansowych.

3) Zorganizowanie sieci wywiadowczych, pozwalających na zbieranie danych o przeciwniku i umożliwiających prowadzenie skutecznych działań. Ponadto niezbędne jest zabezpieczenie organizacji przed penetracją przez służby wywiadowcze.

4) Zorganizowanie struktur propagandowych, pozwalających na uzyskanie odpowiedniego oddźwięku medialnego prowadzonych działań.

5) Stworzenie struktur dowodzenia. Z reguły służą one jednocześnie kierowaniu walką zbrojną i wszystkimi wyżej wymienionymi strukturami, oraz są ośrodkiem kierowania politycznego całej grupy terrorystycznej.

Każda grupa terrorystyczna różni się od innych. W związku z tym, ich struktury wewnętrzne również różnią się między sobą. Zawsze jednak możliwe jest wskazanie wyżej wymienionych pięciu elementów jej struktury. W przypadku niemieckiej RAF, na przykład mamy do czynienia ze strukturą koncentryczna : wąska grupa czynnych terrorystów (tzw. „twardy rdzeń”) który wykonywał zadania z zakresów 1) i 5) (a częściowo także innych, zwłaszcza 3) i 4), „drugi krąg” aktywistów (zajmujących się logistyką) oraz „trzeci krąg” – czyli sympatyków. Włoskie Czerwone Brygady dzieliły się natomiast na „fronty” : „pracy masowej” (propagandowo – werbunkowy), „logistyczny” i „militarny” (bojowy).

Nieco odmienna sytuacja panuje w grupach terrorystycznych zbudowanych w oparciu o luźne struktury (nazywane też strukturami „komórkowymi” lub też zasadą „leaderless resistance” ). W tych grupach, organizacja nie ma charakteru hierarchicznego, ale „sieciowy” . Mamy do czynienia z wieloma grupami, mniej lub bardziej licznymi (a nawet pojednyńczymi osobami), które łączy wspólna ideologia, ale powiązania organizacyjne są luźne. Mniejsza jest rola dowództwa, które odpowiedzialne jest raczej za ogólną koncepcję strategiczną niż za planowanie i wspieranie konkretnych działań. Podział według poszczególnych zakresów działania następuje na szczeblu danej grupy (komórki). Przykładem właśnie takiej formy organizacji grupy terrorystycznej jest Al-Kaida.

Warto jeszcze nieco szerzej omówić problematykę działalności organizacji terrorystycznej na płaszczyźnie wywiadowczej oraz bojowej.
Na płaszczyźnie wywiadowczej, grupa terrorystyczna zainteresowana jest informacjami dotyczącymi :

1) Ogólnej sytuacji przeciwnika : sytuacja polityczna, ekonomiczna, społeczna państwa będącego celem terrorystów.

2) Poglądów, ocen, planów i zamierzeń władz dotyczących kwestii o którą walczą terroryści

3) Możliwych i potencjalnych celów dla terrorystów – osoby, instytucje, obiekty

4) Działań władz w stosunku do terrorystów – zwłaszcza prób infiltracji grupy przez policję.

Praktycznie wszystkie informacje dotyczące sytuacji ogólnej państwa – celu, są możliwe do pozyskania (w państwach demokratycznych) poprzez jawne źródła informacji (prasa, książki, media elektroniczne, Internet – tzw. „biały wywiad”). Podobnie jest z punktami 2) oraz 3) jednak część informacji dotyczących tych zagadnień może być niedostępna poprzez otwarte źródła. Niewiele danych dotyczących punktu 4) można uzyskać ze źródeł jawnych.

Pozyskiwanie informacji niejawnych przez grupy terrorystyczne może odbywać się przede wszystkim poprzez rozpoznanie osobowe (HUMINT). Nie wymaga ono dużych nakładów finansowych, ani zaawansowanego sprzętu. Rozpoznanie osobowe jest przeprowadzane w podobny sposób, jak w działaniach innych organizacji wywiadowczych. Ograniczone rozmiary tej pracy uniemożliwiają przedstawienie tego zagadnienia w sposób wyczerpujący, dlatego też odnotujmy podstawowe formy rozpoznania osobowego w działaniach terrorystów :

a) prowadzenie obserwacji potencjalnych celów

b) werbowanie agentów (zbierających informacje oraz pomocniczych)

c) przenikanie członków organizacji terrorystycznych do interesujących ich miejsc (np. potencjalnych celów).

d) prowadzenie działań kontrwywiadowczych (np. zabezpieczających przed obserwacją )

Rozpoznanie poprzez środki techniczne jest ograniczone przez możliwości terrorystów. Nie są oni w stanie rozwinąć np. rozpoznania satelitarnego czy radioelektronicznego na dużą skalę , dlatego też są oni zmuszeni do stosowania prostszych i łatwiej dostępnych (co nie znaczy, że mniej skutecznych). Metody te to m.in :

a) umieszczanie urządzeń podsłuchowych w miejscach interesujących terrorystów (np. celu przyszłego ataku)

b) podsłuchiwanie interesujących terrorystów środków łączności (np. łączności radiowej sił policyjnych)

c) stosowanie włamań do systemów informatycznych (hacking) w celu pozyskania potrzebnych informacji.

Są to tylko niektóre z możliwych do zastosowania przez terrorystów metod zbierania informacji. Należy zakładać, że pomysłowość terrorystów w tym zakresie jest bardzo duża i będą oni zaskakiwać służby kontrwywiadowcze coraz to nowymi metodami pozyskiwania informacji.

Struktury bojowe, z powodów już wymienionych nie przypominają jednostek regularnych sił zbrojnych. Działanie na wrogim terytorium wymusza oparcie się na niewielkich, kilkuosobowych grupach. Zespoły te z reguły oddzielone są od siebie, tak aby pojedyncza wpadka nie doprowadziła do rozbicia całej organizacji. Nawet jeżeli dana grupa terrorystyczna jest liczna i tworzy rozbudowane struktury bojowe, ich podstawą są właśnie małe elementy (np. PIRA opierała się na czteroosobowych tzw. Active Service Units). Zespoły większe liczebnie tworzone są tylko doraźnie, na czas konkretnego zamachu. Temat ten zostanie rozszerzony w dalszej części tej pracy, poświęconej taktyce terrorystów, natomiast odnośnie strategicznego aspektu działalności terrorystycznej, należy zaznaczyć, że działania te można potraktować jako formę działań specjalnych, prowadzonych w przypadku terrorystów zamiast konwencjonalnych działań wojennych lub partyzanckich. Możliwe są tu trzy powody dla których takie zastąpienie ma miejsce :

1) Niemożliwość zastosowania środków konwencjonalnych z powodu braku takowych (ograniczone siły terrorystów) – przykładem są tu działania lewackich terrorystów w Europie Zachodniej w latach 1970. i 1980.

2) Nieskuteczność stosowanych środków konwencjonalnych – ta przyczyna legła u podstaw palestyńskiego terroryzmu w końcu lat 1960. – działania partyzantów palestyńskich przeciwko Izraelowi nie były w stanie wywrzeć takiego efektu , jaki wywarły działania terrorystyczne (Kluczową kwestią było tutaj nagłośnienie własnej sprawy)

3) Potrzeba ukrycia udziału danego podmiotu stosunków międzynarodowych w działaniach wymierzonych w inny podmiot – Jest to charakterystyczne dla terroryzmu sponsorowanego przez państwo próbujące wywrzeć presję na inne państwo. W tym przypadku terroryzm jest stosowany dlatego, że jest on bardziej efektywny (opłacalny) niż inne formy stosowania siły (zwłaszcza otwarty konflikt zbrojny).

Samo użycie siły przez terrorystów, jak zaznaczono wcześniej ma na celu wywarcie wpływu na opinię publiczną. Opinia publiczna , z kolei ma wywrzeć wpływ na rząd, w taki sposób aby spełnione zostały postulaty terrorystów. Jest to najbardziej prawdopodobne w krajach demokratycznych, a prawie niemożliwe w państwach totalitarnych, dlatego problem terroryzmu dotyka najbardziej właśnie demokracje. Wywarcie wpływu na opinię publiczną odbywa się w przynajmniej jeden z trzech sposobów : zwrócenia uwagi, nakręcenia spirali przemocy i wywołania wymiernych strat. (należy zauważyć, że w strategii wielu grup terrorystycznych mamy do czynienia z łączeniem elementów wyżej wymienionych strategii).

Zwrócenie uwagi jest jedną z typowych strategii terrorystycznych. Strategię tę przedstawił Bruce Hoffman, w pracy „Oblicza terroryzmu” . Strategia ta sprowadza się do pięciu etapów działalności terrorystycznej :

1. uwagi (zwrócenia jej na siebie i swoją sprawę),
2. uznania istnienia (sprawy w imię której walczą terroryści)
3. uznania praw (terrorystów do reprezentacji danej sprawy)
4. pełnomocnictwa („Uzbrojeni w uznanie swoich braw terroryści szukają pełnomocnictw, które pozwolą im na zmiany w rządzie lub/i społeczeństwie, należące do programu ich walki” ) i
5. rządzenia

Tymi organizacjami, która najlepiej wpisują się w powyższy model są organizacje palestyńskie. W ciągu zaledwie kilku lat od rozpoczęcia spektakularnych ataków terrorystycznych (po Wojnie Sześciodniowej), sprawa palestyńska stała się powszechnie znana, a OWP uzyskała status obserwatora przy ONZ . Z kolei w latach 1990. OWP objęła władzę na terenach Autonomii Palestyńskiej. Podobny schemat cechował (mniej udane) działania terrorystów molukańskich i ormiańskich, a także wielu innych grup terrorystycznych. Współcześnie jest on widoczny w działaniach terrorystów czeczeńskich. Nietrudno zauważyć, że jest to – przynajmniej częściowo – strategia kooperacyjna. Zakłada ona, że opinia publiczna, przynajmniej częściowo poprze terrorystów, uznając ich sprawę za słuszną (a nie pod wpływem samej przemocy).

Kolejnym elementem strategii terrorystów jest „nakręcanie spirali przemocy”. Działania te mają na celu obniżenie poparcia społeczeństwa dla władz, a zwiększenie dla terrorystów. Założenie terrorystów opiera się na trójfazowym procesie : akcja – represja – reakcja. Akcja w tym procesie to atak terrorystyczny. Represja to działania władz. W założeniu terrorystów, represyjne działania władz uderzą nie tylko w samych terrorystów, ale w grupy z nimi identyfikowane (określona grupę etniczną, klasową, lub też całe społeczeństwo). W tym momencie terroryści ponownie wchodzą do akcji, kierując dotkniętą represjami społeczność w stronę buntu wobec władzy. Efektem takich działań ma być pozyskanie przez terrorystów szerokiego poparcia , i alienacja władzy. Finałem tego ma być obalenie rządu przez niezadowolone masy, kierowane przez terrorystów. Taki schemat działania przyjęła baskijska ETA, oraz lewackie grupy terrorystyczne w Europie Zachodniej.

W skali globalnej, schemat ten próbowała (próbuje?) wcielić w życie Al-Kaida, dokonując zamachu 11 Września. Terroryści spodziewali się, że zamach ten sprowokuje „niewiernych” ma tyle, że doprowadzi to do wybuchu wielkiej wojny Zachodu z Islamem. Prognozy te, jak się okazało, nie sprawdziły się.

Powodowanie wymiernych strat jest rzadziej spotykana strategią terrorystów. Z reguły cele terrorystów są nimi dlatego, że są to cele symboliczne, które zapewniają uzyskanie odpowiedniego rozgłosu. Zadanie przeciwnikowi konkretnych strat (np. w potencjale przemysłowym) jest bardziej charakterystyczne dla działań sabotażowych, czy dywersyjnych. Są jednak grupy terrorystyczne, nastawione właśnie na tego typu działania. Są to grupy religijne. Ich strategia, wynikająca z ideologii, zakłada dążenie do fizycznej eliminacji „niewiernych” (często określanych jako „psy”, „dzieci szatana” itp. Celem ostatecznym jest z reguły – po wytępieniu „niewiernych” – dojście do władzy danej grupy religijnej a także spełnienie się przepowiedni religijnych (przyjście mesjasza, odrodzenie ludzkości itp.). Charakterystyczne jest dla nich także to, że nie są chętne do prowadzenia negocjacji – chyba, że może to przynieść korzyści taktyczne (bo ich ostateczny cel religijny nie może być przedmiotem przetargów), a opinię publiczną (poza własnymi zwolennikami) traktują instrumentalnie. Z tych powodów, ataki takich grup są znacznie bardziej krwawe, i bardzo często wymierzone w mniej lub bardziej przypadkowe osoby (chociaż samo miejsce i czas ataku przypadkowe z reguły nie jest). Tak na przykład zachowują się islamscy fundamentaliści, podobne tendencje widoczne były także wśród skrajnych ugrupowań prawicowych w USA.

Poza wyżej wymienionymi celami stosowania przemocy, służącymi osiągnięciu zasadniczego celu terrorystów, przemoc stosowana jest także w celach pobocznych. Podstawowym jest przetrwanie samej grupy terrorystycznej, i jej zdolność do działania. W związku z tym, grupy terrorystyczne muszą stosować przemoc w takich sytuacjach jak : likwidowanie odstępców (zwłaszcza informatorów policyjnych), pozyskiwanie środków do działania (napady na banki, porwania dla okupu). Docieramy tutaj do kolejnego zagadnienia, jakim jest taktyka terrorystów.

Pod tym pojęciem kryją się cechy określające cel i sposób prowadzenia działań terrorystycznych w ramach przyjętej wcześniej strategii. Szczególnie dotyczy to sposobu w jaki dokonywane są zamachy terrorystyczne co jest z kolei determinowane przez cele, jakie mają być osiągnięte poprzez dokonywanie tych zamachów. Podobnie jak w przypadku strategii, tak w taktyce terrorystów można wskazać pewne wspólne dla całości zjawiska terroryzmu elementy.

Sam zamach terrorystyczny może być uznany za formę operacji specjalnej. Warto tu przywołać amerykańska definicję wojskowej operacji specjalnej , w myśl której operacje specjalne są to : „operacje prowadzone przez specjalnie zorganizowane, wyszkolone i wyposażone siły wojskowe lub paramilitarne, w celu osiągnięcia celów militarnych, politycznych, gospodarczych lub psychologicznych przy użyciu niekonwencjonalnych środków militarnych we wrogich, nieprzyjaznych lub delikatnych (wrażliwych) politycznie regionach. Operacje te są prowadzone w okresie pokoju, konfliktu i wojny, samodzielnie lub we współpracy z siłami konwencjonalnymi.” Jak zostało wykazane wcześniej, siły terrorystów i ich struktury organizacyjne są inne od spotykanych w regularnych siłach zbrojnych. Również cele działań terrorystycznych są zawsze polityczne, a działania te prowadzone są we wrogim środowisku. Od wojskowych operacji specjalnych terroryzm odróżnia jednak to, że działania te nie mogą być prowadzone przy współpracy sił konwencjonalnych, a także to, że terroryzm łamie zasady międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych. Jednak zasady rządzące wojskowymi operacjami specjalnymi, oraz działaniami terrorystycznymi są praktycznie identyczne.
Są to : niekonwencjonalność działań, zaskoczenie, uzależnienie od danych rozpoznawczych, dominująca rola czynnika ludzkiego.

Działania terrorystyczne są niekonwencjonalne z kilku powodów. Po pierwsze, co już zostało wskazane, są one prowadzone w sposób całkowicie odmienny niż działania regularnych sił zbrojnych czy nawet sił partyzanckich. W skutek tego, nie podlegają one wielu regułom na których opierają się działania tych sił. Przede wszystkim całkowicie zmienia się charakter prowadzonych walk. O ile w regularnej bitwie łatwiej się bronić, niż atakować, to w zamachu terrorystycznym element obrony prawie nie istnieje. Zbyt duża jest bowiem dysproporcja pomiędzy siłami terrorystów a nieprzyjaciela. Z powodu tej dysproporcji, terroryści podejmują walkę tylko na warunkach narzuconych przez siebie, w korzystnej dla nich sytuacji. Każda inna sytuacja oznacza porażkę terrorystów.

Z czynnikiem tym wiąże się następny – zaskoczenie. W działaniach terrorystycznych zaskoczenie może zachodzić w różnych formach. Może być to zaskoczenie przeciwnika nieznaną wcześniej metodą zamachu (np. samobójcze zamachy Hezbollahu w Libanie, wykorzystanie porwanych samolotów jako bomb 11.09.2001), może być to zaskoczenie niespodziewanym miejscem lub czasem ataku (np. zamachy Al-Kaidy w Kenii i Tanzanii w 1998r.). Zaskoczenie może wreszcie wystąpić w formie mylenia przeciwnika, dla uśpienia jego czujności (tak było np. w 2000r w czasie zamachu na USS „Cole” w Adenie). Zaskoczenie umożliwia terrorystom osiągnięcie celu, nawet gdy nieprzyjaciel jest przygotowany na atak (tak było w czasie zamachu na USS „Cole” – okręt był przygotowany na atak, ale zamachowcy użyli portowej łodzi roboczej by uśpić czujność załogi).

Kolejnym czynnikiem istotnym w działaniach terrorystów jest znajomość nieprzyjaciela. Dokonanie skutecznego ataku terrorystycznego bez dobrego rozpoznania jest niemożliwe. Rozpoznanie jest także warunkiem uzyskania zaskoczenia. Informacje te dotyczą zarówno celu ataku,jego otoczenia, jak i reakcji sił nieprzyjaciela na zamach (np. czas przybycia sił policyjnych na miejsce ataku, itp.). Dla przykładu, terroryści którzy dokonali zamachu na teatr na Dubrowce, kilkakrotnie przychodzili na spektakle które odbywały się w tym teatrze. Brak danych rozpoznawczych oznacza niezdolność do skutecznego działania.

Czynnik ludzki jest jednym z najważniejszych czynników warunkujących skuteczność ataku terrorystycznego. Należy podkreślić, że odmiennie niż u żołnierzy sił specjalnych, w przypadku terrorystów główną rolę odgrywa fanatyzm wynikający z ideologii. Gotowość do nierzadko bezwarunkowego, poświęcenia swojego życia dla jakieś sprawy skutkuje możliwością przeprowadzania ataków o wysokim stopniu skuteczności. Mając do dyspozycji ludzi nie dbających o własne życie, można pominąć w planowaniu takie elementy jak np. ewakuacja grupy po wykonaniu zadania. Determinacja i fanatyzm terrorystów mogą także uzupełniać braki w ich wyszkoleniu i wyposażeniu. Jednak im lepiej wyszkolona jest grupa terrorystyczna , tym skuteczniejsze mogą być jej działania. Ma to istotne konsekwencje dla zwalczania zagrożenia terrorystycznego.

Sam przebieg zamachu terrorystycznego może zostać przedstawiony jako sekwencja następujących po sobie elementów. Są to : określenie celu taktycznego, określenie możliwych celów, rozpoznanie, przygotowanie, przeprowadzenie i ewakuacja.

Cel taktyczny zamachu wiąże się z dwoma czynnikami. Pierwszym jest cel strategiczny danej grupy terrorystycznej. Drugim jest aktualna sytuacja polityczna, zarówno wewnątrz samej grupy, wewnątrz państwa – celu oraz sytuacja międzynarodowa. Obydwa te czynniki mogą w różnym stopniu wpływać na cel konkretnego zamachu. Na przykład w zamachu 11 Września dominujący był czynnik strategiczny (chęć wywołania wojny Zachodu z Islamem), a czynnik taktyczny (zadanie wymiernych strat ludzkich i materialnych) był drugorzędny . Z kolei czynnik taktyczny był wyraźnie widoczny np. w zamachu włoskich Czerwonych Brygad na generała karabinierów Enrico Galvaligiego 29 grudnia 1980r (był to odwet terrorystów za stłumienie dzień wcześniej przez siły policyjne buntu w więzieniu Trani, inspirowanego przez osadzonych tam terrorystów) . Cel taktyczny będzie determinował kształt dalszych działań terrorystów. Będą one limitowane także przez możliwości terrorystów. Niewielka grupa będzie prowadzić działania niewymagające dużej liczby uczestników, takie jak zamachy bombowe. Organizacja liczniejsza będzie mogła sobie pozwolić na działanie z większym rozmachem (np. branie zakładników). W tym momencie następuje wyodrębnienie możliwych do zaatakowania celów. Ze zbioru atrakcyjnych dla terrorystów celów ataku, wyodrębniane są te, których zaatakowanie jest aktualnie możliwe. Następną fazą jest rozpoznanie wybranego celu (obiektu lub osoby) bądź celów, w celu ustalenia jaka forma ataku będzie najskuteczniejsza. W oparciu o zebrane informacje, przygotowywany jest atak. W tej fazie przygotowywany jest plan działania, a także gromadzone są środki mające służyć do jego przeprowadzenia (pojazdy, fałszywe dokumenty, broń itp.). Jeżeli istnieje taka możliwość, przeprowadzane są ćwiczenia, zarówno poszczególnych elementów ataku, jak i całości. Kolejną fazą jest przeprowadzenie zamachu. Forma zamachu może być różna, w zależności od celu. Podstawowe formy zamachów to : zamachy bombowe, zamachy z użyciem broni palnej, oraz branie zakładników.

Zamachy bombowe są jednymi z najczęściej stosowanych form zamachu terrorystycznego. Na przykład w latach 1980. zamachy bombowe stanowiły 67% wszystkich zamachów . Decydują o tym : łatwość podłożenia ładunków wybuchowych, względna łatwość ich pozyskania oraz możliwość spowodowania dużych strat. Ponadto zamachowcy nie muszą w momencie zamachu przebywac w pobliżu miejsca ataku. Wachlarz zamachów bombowych jest niezwykle szeroki : od niewielkich bomb (a nawet samych atrap bomb) mających jedynie zastraszyć lub zabić pojedynczą osobę, po duże ładunki wybuchowe, mające spowodować duże straty w ludziach. Możliwe jest także wykorzystanie w roli bomb cywilnych obiektów, takich jak cysterny z ładunkami łatwopalnymi, zbiornikowce czy samoloty pasażerskie z pełnymi zbiornikami. Ponadto możliwe są różnorodne sposoby ich umieszczania w miejscu zamachu (podkładane, umieszczane w pojazdach, przesyłane pocztą a także wrzucane na obszar celu). Różnorodne mogą być także ich sposoby detonowania (zapalniki czasowe, lontowe, radiowe i inne), przy czym mozliwe jest łączenie kilku sposobów detonacji, dla zwiększenia prawdopodobieństwa detonacji i uniknięcia rozbrojenia przez pirotechników. Użycie bomb (często określanych w terminologii anglojęzycznej jako Improvised exsplosive devices (IED – improwizowane urządzenia wybuchowe) zależy tylko od umiejętności i pomysłowości samych terrorystów.

Zamachy z użyciem broni palnej to kolejna szeroka i różnorodna dziedzina aktywności terrorystycznej. Również tu mamy do czynienia z różnymi metodami użycia broni palnej. Najczęściej broń palna służy do ataków na ograniczoną skalę, co jest spowodowane tym, że wymuszona jest obecność zamachowca na miejscu zamachu (co z kolei wymusza szybką ewakuację), możliwością precyzyjnego strzelania (zatem można zabić konkretną osobę, unikając innych ofiar) oraz mniejszą efektywnością niż zamach bombowy (bomba może zabić więcej osób niż człowiek z karabinem maszynowym w tym samym czasie, dlatego do spowodowanie dużej liczby ofiar terroryści chętniej używają bomb). Zdarzały się jednak przypadki dokonania zamachów w których użyto broni palnej i spowodowano wiele ofiar. Na przykład Japońska Armia Czerwona na lotnisku Lod w Izraelu dokonała zamachu w rezultacie którego było 26 zabitych, 80 rannych – użyto broni maszynowej i granatów. Broń palna wymaga jednak pewnego obycia z nią i regularnego odświeżania umiejętności. Ponadto jest ona trudna do skrytego przenoszenia. Dlatego też terroryści używają głównie broni krótkiej (pistolety i rewolwery) oraz małych pistoletów maszynowych (jak np. czeski Skorpion vz.61 czy polski pistolet maszynowy wz.63 RAK), ewentualnie karabinków szturmowych (jak np. rosyjski AK-74U czy amerykański Colt Commando). Pistolety maszynowe (zwłaszcza proste konstrukcje z zamkiem swobodnym) są ponadto łatwe do produkcji w warunkach konspiracyjnych, oczywiście jeśli terroryści posiadają odpowiednią do tego celu wiedzę. Możliwe jest także używanie innych rodzajów broni, jak karabiny szturmowe czy maszynowe, ale są one trudne do skrytego transportu. Jeżeli jednak terroryści mogą ich użyć, broń taka zacznie zwiększa ich siłę ognia (tak było np. w Biesłanie lub na Dubrowce). Interesujący jest problem użycia snajperów w działaniach terrorystycznych. Z jednej strony zamachowiec pozostaje dość daleko – nawet do 600-800 m od celu, przez co wykonawca zamachu jest bezpieczniejszy niż w innych sytuacjach, mozliwe jest „ominięcie” ochrony osobistej (ochronę przeciwsnajperską stosuje się rzadko i tylko wobec najważniejszych osób). Z drugiej strony, snajperstwa nie da się nauczyć z książek, ani wytrenować na komputerze, tak więc terrorysta – snajper musi przejść odpowiednie przeszkolenie i podtrzymywać swoje umiejętności. Dlatego też znane przypadki snajperskich ataków terrorystycznych były dziełem przeszkolonych profesjonalistów .

Ataki z użyciem broni palnej można podzielić na zabójstwa, zasadzki oraz rajdy. Zabójstwo jest to sytuacja gdy pojedynczy terrorysta, lub niewielka grupa dokonuje zamachu na pojedynczą osobę lub grupę, w sposób zaskakujący i mający na celu fizyczną eliminację danej osoby. Zasadzka z kolei to atak na ruchomy cel (kolumnę wiozącą VIP-a, konwój z uwięzionymi terrorystami itp.), w celu zabicia ważnej osoby, jej porwania lub przejęcia transportowanych osób lub materiałów. Rajd (lub napad) natomiast jest to atak na obiekt stały, prowadzony w podobnych celach jak zasadzka.

Sytuacje z zakładnikami natomiast należą do form terroryzmu maksymalizujących zainteresowanie mediów. Poprzez wzięcie zakładników możliwe jest nie tylko nagłaśnianie własnej sprawy, ale także uzyskiwanie bezpośrednich ustępstw władz (dostęp do mediów , zwolnienie więźniów itd). Możliwe są trzy typy sytuacji z zakładnikami : kidnaping – czyli porwanie pojedynczej osoby, najwyżej małej grupy osób, porywanie środków transportu (samoloty, autobusy, statki) oraz opanowywanie obiektów stałych. Każdy z tych sposobów ma swoje wady i zalety.

Kidnaping jest stosowany wobec ważnych osób, ale może być dokonywany w celu uzyskania okupu (szczególnie popularne w Kolumbii). Zdarza się , że próbuje się w ten sposób uzyskać efekty propagandowe, np. włoskie Czerwone Brygady wytaczały uprowadzonym „procesy proletariackie ”. Kidnaping jest jednak problematyczny dla małych grup – przetrzymywanie zakładnika jest trudne i wyczerpujace. Ponadto istnieje poważne ryzyko skutecznej akcji policji, zwłaszcza w momencie przekazywania okupu.

Porywanie środków transportu ma tę podstawową zaletę, że możliwe jest łatwe przemieszczenie się wraz z zakładnikami. W związku z tym, możliwe są takie posunięcia jak np. ucieczka do kraju gdzie terroryści nie będą ścigani (tak np. zrobili kaszmirscy separatyści, którzy porwali indyjski samolot w 2000r. – skierowali samolot do Afganistanu, gdzie zapewniono im schronienie). Porwania samolotów stały się od końca lat 1960. jedną z ulubionych metod działania terrorystów, dlatego też środki bezpieczeństwa na lotniskach, jak i niekiedy w samych samolotach (zwłaszcza izraelskich) zostały znacznie zaostrzone. Powoduje to, że porwania samolotów zdarzają się obecnie dość rzadko. Wyjątkami były porwania samolotów 11 Września, ale celem porywaczy było użycie samolotów w charakterze bomb, a nie użycie zakładników do wymuszenia ustępstw. Oprócz samolotów, terroryści z powodzeniem porywali autobusy, statki a nawet pociągi (terroryści molukańscy w Holandii w latach 1970. – o ile pociągiem, raczej trudno uciec, to jest on pełen ludzi – czyli potencjalnych zakładników, i praktycznie nie chroniony).

Okupowanie obiektów stałych jest stosowane w podobnym celu co poprzednie formy brania zakładników. Najistotniejszy jest w tym wypadku efekt propagandowy, gdyż terroryści w większym stopniu są narażeni na szturm jednostek antyterrorystycznych. W obliczu dobrze przygotowanego i przeprowadzonego szturmu, terroryści stoją na przegranej pozycji, czego przykładem jest odbicie zakładników z teatru na Dubrowce, czy szturm na rezydencję japońskiego ambasadora w Limie w 1997r.

Należy przy tym zauważyć, że wraz z wypracowaniem skutecznych metod odbijania zakładników, poważnie ograniczono możliwości terrorystów w tym zakresie. Dlatego też, oprócz zmian ideologicznych w terroryzmie obserwowane są wyraźne zmiany w ich taktyce.

Oprócz wyżej wymienionych form zamachów terrorystycznych, mamy też do czynienia z innymi, rzadziej spotykanymi i miej typowymi. Są to działania polegające na wszczynaniu buntów w więzieniach, zamieszek ulicznych, itp. działań. Z reguły angażują one, oprócz samych terrorystów duże grupy ludzi luźno związanych z terrorystami. Natomiast terroryści będą próbowali przejąć funkcję inspiratorów i prowodyrów takich zajść.

Ostatnim elementem zamachu terrorystycznego jest z reguły ewakuacja terrorystów (o ile nie mamy do czynienia z zamachem samobójczym). Ewakuacja jest właściwie jedynym elementem defensywnym, jaki mogą zastosować terroryści. Jeżeli terroryści zdołali się oddalić z miejsca zamachu nie zwracając niczyjej uwagi, ryzyko bezpośredniego pościgu jest małe. Terroryści muszą „tylko” „wtopić się w tłum”, w celu uniknięcia kontroli policyjnych, blokad drogowych itp. Często stosowaną zasadą jest podzielenie się zamachowców na mniejsze grupy i korzystanie z różńych dróg ewakuacji. Jeżeli jednak miejsce ich pobytu zostało wykryte, wówczas sytuacja się komplikuje. Wówczas ewakuacja może przybierać różne formy, takie jak:

1) Branie zakładników (np. w środkach transportu i wykorzystywanie ich w charakterze „żywych tarcz”)

2) Mylenie sił policyjnych (np. część terrorystów ściąga na siebie uwagę policji, podczas gdy inni ewakuują się innymi drogami)

3) Oddziaływanie ogniowe na siły pościgu (np. zastawianie zasadzek czy przebijanie się przez blokady drogowe) – jest to bardzo ryzykowna metoda, gdyz siły policyjne znacznie przewyższają siłą ognia terrorystów (z reguły)

4) Blokowanie lub/i minowanie dróg ucieczki

Jak więc widać zagadnienie strategii i taktyki terrorystów jest zagadnieniem bardzo szerokim. Z powodu ograniczonej objętości niniejszej pracy, wiele zagadnień zostało przedstawionych jedynie pobieżnie i skrótowo, ale tematyka będzie rozwijana w ramach dalszej działalności Grupy Badawczej ds. Terroryzmu , Wojny Asymetrycznej i Sił Specjalnych.

Na zakończenie tej pracy, chciałbym zachęcić wszystkich zainteresowanych do dyskusji i konstruktywnej krytyki.

Bibliografia :

1. Hoffman B. „Oblicza terroryzmu” wyd Bertelsmann Media, Warszawa 2001
2. Bolechów B. „Terroryzm w świecie podwubiegunowym. Przewartościowania i kontynuacje” Wyd Adam Marszałek, Toruń 2002
3. US Army Field Manual FM 7-98
4. Marighella Carlos „Mini-Manual of the Urban Guerilla”
5. J.Arquilla, D. Rotfeld „The advent of netwar”
6. J.Tomasiewicz „Terroryzm XXI wieku” MMS „Komandos” nr 10/2001
7. J.Tomasiewicz „Krwawi wojownicy” MMS „Komandos” nr 6/2000 i 7-8/2000
8. H.Królikowski, „Próba definicji” MMS Komandos nr 10/2002, 11/2002,12/2002, 01/2003
9. A.Makowski, K.Kubiak „ Terroryzm jako forma prowadzenia wojny?” „Raport – wto” nr 04/1998
10. K.Kubiak „Państwo pod presją – groźba terroryzmu we współczesnym świecie” „Raport-wto” nr 02/2000.

Opracował: Michał Piekarski www.antyterroryzm.republika.pl
Student Instytutu Politologii UWr, Członek Zarządu DOSS.

This article analyzes the development of antiterrorist policy in the EU before and after the World Trade Centre/Pentagon attacks. The first part reviews the European states’ response to terrorism through interstate cooperation before 9/11. After the Maastricht Treaty, counterterrorism was inserted into the third pillar of the EU. The 9/11 attacks radically changed the international scene. The EU responded to the new situation by enhancing and improving already existing antiterrorism measures, as well as by introducing new ones. However, some counterterrorism tools concerning sensitive issues such as the exchange of personal information and intelligence services have not been endorsed by EU Member States. Therefore, the last part of this analysis attempts to evaluate the effectiveness of counterterrorism actions and to respond to the title question.

Introduction

Undoubtedly, September 11 (9/11) was a turning point in world history. Events of that day not only shook the whole world, but also ushered in a new era of terrorism. Attacks on the World Trade Centre and Washington were not solely an American domestic issue, for the terrorists violated fundamental Western principals. Therefore, the ‘war on terrorism’ has become a problem that Western civilization has had to cope with. Post-modern terrorism is now treated as a political phenomenon and is considered to be the most serious threat in recent times. Since Europe took an active part in the war on terrorism by showing solidarity towards the victims of the 9/11 atrocities, as well as by supporting the United States in the war in Iraq, it has consequently become a target itself. At the onset, it should be noted that such a subject is related to the most practical strategies that the EU has adopted to this day, particularly in terms of security and law enforcement measures.

The aim of this article is, therefore, to show how the European Union (EU) reacted to terrorism before and after the September 11 attacks, focusing on how counterterrorism policy has changed and has been enhanced after 9/11. The first part of the article will describe how the European Communities member states dealt with their domestic terrorist problems through the establishment of the 3rd pillar. The second part will focus on a strictly descriptive approach towards legislative measures that the EU introduced after 9/11, showing how the EU was forced to redefine its approach. Thus, the second part gives us a legislative framework for assessing the results and effectiveness of already introduced actions and legislations. It deals with the many aspects of counterterrorism policy, from declarations to very practical programmes and solutions. The last chapter will be linked to the title of the thesis, and will try to answer the question: to what extent does the EU have an integrated policy towards terrorism? Hence, this last part will include the opinions of politicians and other authorities who have a general view on the matter. Do states cooperate more effectively ad hoc and within an intergovernmental framework, or should they speak with one voice on the international global arena? Moreover, it is attempted to show that terrorism is a very dynamic and difficult issue for the EU, touching on many of the most vulnerable political spheres like sovereignty, foreign policy and transatlantic relations.

European response to terrorist threat – origins of antiterrorist cooperation before 1992

The European states were concerned about terrorist actions organized by Arabic organizations fighting for independent Palestine moving into Europe. In September 1972, after the tragic events of the Munich Games, ministers of foreign affairs of the European Economic Community (EEC) met in Rome to discuss contemporary terrorist threats and to emphasize the need for collective responsibility for the security of Europe. The Arab extremist threat served as an incentive for antiterrorist agencies to cooperate. In 1971, security services from Belgium, Denmark, France, Germany, Switzerland, Great Britain, Italy, the USA and Israel established the Club of Berne. The Council of Europe also put the issue of terrorism on its agenda. The Council adopted a convention on the suppression of terrorism in 1977 . However, after the convention went into effect, another escalation of terrorist activity occurred. In 1977, the leader of the Confederation of German Employers’ Association, Hanns-Martin Schleyer, was kidnapped and murdered by the Red Army Faction, the same year that Arab terrorists hijacked a Lufthansa plane. In 1978, the Italian Red Brigades kidnapped and killed Italian Prime Minister Aldo Moro. These events influenced the creation of the Club of Vienna in 1978, which consisted of internal affairs officers from Austria, France, Germany, Switzerland and Italy. Artur Gruszczak describes a few more initiatives that were launched to improve counterterrorist policy . In 1979, the Police Workgroup on Terrorism was set up by all nine countries of the European Community together with Austria, Finland, Norway and Sweden. The group coordinated technical cooperation (telecommunications, encryption and joint trainings) among antiterrorist police groups. Moreover, the same year, the American FBI initiated cooperation among antiterrorist officers by creating an organization called the Quantico Club. The club gathered together officers from Australia, France, Canada, Germany, Great Britain and the USA .

As described earlier, European and non-European states confronted the threat of terror proactively. However, the overriding issue of this analysis concerns how the European Community coped with terrorism at the time. International connections between terrorist organizations and their involvement with drugs and weapons production and trade laid the foundation for cooperation within the TREVI group, a formally independent entity not connected with existing European institutions. The group was established in 1975 as a formal organ of cooperation of ministers of justice and internal affairs of the EEC member states. Countering terrorism on a Europe-wide scale was undertaken by the subgroup TREVI I (1977). Their work involved the coordination, collection and analysis of information about certain terrorist organizations within an intergovernmental framework . A similar task was undertaken by the Unite de Coordination de la Lutte Anti-Terroriste (UCLAT), which was established in 1984 ‘to coordinate the activities of all agencies involved in the fight against terrorism, but it remains under the direction of the National Police’ . Other examples of intergovernmental cooperation include the Schengen Agreement from 1985 and the Schengen Convention from 1990, which were established by five states – Belgium, France, Luxemburg, Germany and the Netherlands. The Convention went into force in 1995 with the abolition of border controls, while at the same time strengthening external borders in order to prevent illegal migration, drug smuggling, organized crime as well as terrorism . Travelling without borders facilitated the movement of terrorists within the EU.

Combating terrorism after 1992

The Treaty on European Union (TEU) was signed in Maastricht on 7 February 1992, creating a new architecture of European integration. Foreign policy, internal, and external security were incorporated into European policies. The third pillar of the EU was created to deal with issues of justice and home affairs. Intergovernmental cooperation in the 1970s laid the foundations for this pillar . Creating the third pillar implied the liquidation of the TREVI I workgroup, and a workgroup was established on terrorism which works within the K4 Committee . In other words, ‘the third pillar incorporates all member states into one, Union–wide system, vital for a fully integrated approach to terrorism’ . Article K.1 of the TEU states that ‘for the purposes of achieving the objectives of the Union, in particular the free movement of persons, and without prejudice to the powers of the European Community, Member States shall regard the following areas as matters of common interest: police cooperation for the purposes of preventing and combating terrorism, unlawful drug trafficking and other serious forms of international crime, including if necessary certain aspects of customs cooperation, in connection with the organization of a Union-wide system for exchanging information within a European Police Office (Europol)’ . Europol became an executive body, whose role was based on developing efficient cooperation between certain member states’ bodies. It recognizes terrorism as a major threat, not only from al Qaeda, but also from domestic separatist movements in Spain, France and Northern Ireland. Thus, Europol launched the Counter Terrorist Program (which analyzes gathered information, undertakes threat and risk assessment and engages in certain actions), the Counter Proliferation Program (monitors the illicit trafficking of nuclear material, strong radiological sources, arms ammunition and explosives as well as weapons of mass destruction and related precursors), the Networking Program (aims to establish effective contacts between counterterrorist authorities and units from Member States, organizations and Third Countries) and the Training and Education Program.

Peter Chalk outlines the full range of solutions provided in the Maastricht Treaty to fight terrorism. Firstly, the implementation of the Treaty pushed all member states in favour of creating one legal system based on an integrated approach towards terrorism. Secondly, the TEU established ‘a truly effective EU crisis management structure that brings together disparate police, customs and judicial authorities under one clearly defined, legally based, authority framework’ . Thirdly, the treaty provided ‘European internal security policing with a solid legal basis’ . Terrorism became a common matter, which was to be coordinated by the Council of Interior and Justice Ministers and the K4 Committee. The fourth solution involved the strengthening of external borders through integrated immigration and asylum policies. Finally, as expressed by Chalk, Europol was created as a ‘truly coherent intelligence initiative’ . In addition, it is important to be aware that to counter terrorism effectively one also has to defend liberal democracy – both in the sense of the common European political system and in the set of values underlying this system. Thus, to combat the threat of terrorism, authorities must obey the rule of law.

Many academics ask whether the Maastricht Treaty puts forth an effective policy towards terrorism. According to Monica den Boer, the most evident factor regarding combating terrorism is that although the EU member states are involved in one framework, they do not tackle the subject in a homogenous way. She mentions two reasons for this. One reason is that throughout history, security has been a realm of national interests, as incorporating security into an international framework would have created many problems and unclear situations. Secondly, the antiterrorist approach is not homogenous since ‘terrorism’ is not even clearly defined. It is therefore important to note that such a complex matter has become ‘the most prominent issue on the third pillar agenda’ . Monica den Boer provides further evidence to highlight the complexity of the issue of combating terrorism. Den Boer shows that originally terrorism was not included on Europol’s agenda due to political reasons. There was little trust between states and so they were cautious about exchanging sensitive information.

In order to address the longstanding academic debate about the effectiveness of antiterrorism policy, one has to examine the different initiatives undertaken by the EU. Artur Gruszczak mentions a few more in which the general aim was to facilitate information exchange. BDL (Bureau de Liaison) was established in 1992 and involved Benelux, France, Germany and Great Britain . A year later, in 1993, the EU made a declaration on the financing of terrorism. The second very important declaration was made after the La Gomera summit in 1995, issued by the Ministers of Home Affairs and Justice. They recognized terrorism ‘as a priority objective among the matters of common interest ’. Terrorism was also claimed to be a major threat to democracy that resulted from the actions of fundamentalists. However, solutions provided by Ministers (exchanging more operational information about terrorist organizations, their modus operandi, financing and money laundering operations) were actually just a repetition of already introduced strategies and policies.

The Treaty of Amsterdam did not introduce any significant changes in the context of terrorism. Title VI point K.1 reaffirms that combating terrorism may be achieved through closer cooperation between authorities from member states and Europol . This was fulfilled by the Tampere Summit in 1999, which prioritized issues encompassed in the ‘area of freedom, security and justice’ . Again, terrorism threats were touched on only briefly. The Tampere Agenda emphasized the need for better coordination, for combating the financing of terrorism, for enhanced cooperation with Europol, to counter internet terrorism and to concentrate TWP tasks on describing terrorist acts in EU countries.

Lastly, one more document is worth mentioning – the European Parliament (Committee on Citizens’ Freedoms and Rights, Justice and Home Affairs) Report on the role of the European Union in combating terrorism from June 2001 . The Report states that terrorist activities touch every country directly or indirectly. Furthermore, the changing nature of terrorism (for example the appearance of ‘cyber terrorism’, which destroys or damages computer systems), as well as inadequate traditional forms of judicial and police cooperation in combating terrorism, had forced the EU to revise its tools of tracking these phenomena. The Report, written three months before the WTC attack, makes recommendations concerning minimal penalties in the field of terrorism, such as ‘abolishing formal extradition procedures and adopting the principle of mutual recognition of decisions on criminal matters’ , which would lead to the creation of the ‘European search and arrest warrant’. The Report emphasized that terrorism should be treated as a criminal rather than as a political act in order to distinguish terrorism from acts of resistance in third countries that involve terrorist methods. However, as mentioned in the general introduction, only six out of fifteen Member States (Germany, Spain, France, Italy, Portugal and the United Kingdom) had specific antiterrorist legislation, each differing from one state to another. Despite the widespread awareness of the terrorist threat, only several countries had taken steps to combat it, which was not a solid enough foundation for effective cooperation on a European level.

To sum up, antiterrorist actions developed by European states, later by member states of the EEC and finally by the EU, were more defensive in nature and limited to political solutions. Jasiński and Rakowski draw the conclusion that legislation included a few less important acts that were difficult to put into practice. The possibility of serious terrorist attacks involving chemical or biological weapons was completely unreal for the EU member states. Moreover, European states treated terrorism as a domestic problem that concerned only domestic security policy .

The European Union response to the 9/11 attacks

The EU response to the World Trace Centre terrorist attacks was rapid. Shortly after the attacks, Javier Solana expressed his feelings of solidarity with the victims: ‘I am appalled by the events today in the United States. No words can adequately express my feelings in response to these barbaric acts of terrorism. I wish to express my solidarity with the American people and in particular with the families of the many innocent people struck by this tragedy. Consultations are underway on both sides of the Atlantic and the European Union stands firmly and fully behind the United States’ . Another declaration of solidarity with Americans was made by Romano Prodi, President of the European Commission (EC) . It was evident that the 9/11 attacks posed a challenge for the two main international actors – the EU and the USA. The EU was engaged on several levels. Kristin Archick describes how ‘immediate European efforts following September 11 to track down terrorist suspects and freeze financial assets, often in close cooperation with US authorities, produced numerous arrests, especially in Belgium, France, Germany, Italy, Spain, and the United Kingdom. Germany and Spain were identified as key logistical and planning bases for the attacks on the United States’ . Thus, it was found that Europe had served as a base for planning the attacks. Several years later Europe became a target itself – as in the Madrid bombings on 11 March 2004, when 190 were killed and over 1700 wounded and in the London explosions on 7 July 2005, resulting in the deaths of 52 people and the injuries of over 700 . Such experiences with terrorism forced Europe to revise and improve its counterterrorist policy.

Firstly, the 9/11 atrocities instigated an extraordinary European Council meeting (September 21, 2001, Brussels), which stressed five areas of priority:

• enhancing police and judicial cooperation,
• developing legal international instruments,
• putting an end to the funding of terrorism,
• strengthening air security,
• coordinating the European Union’s global action.

The second informal European Council meeting was held in Ghent, Belgium on 19 October 2001. During the meeting, it was stressed that the EU had launched 79 actions to track down terrorist However, all the issues raised in discussion were similar to those introduced at the Council meeting in Brussels. Significantly, the Ghent meeting was succeeded by the launching of a ‘Declaration by the Heads of State or Government of the European Union and the President of the Commission Follow-up to the September 11 Attacks and the Fight against Terrorism’ , and an ‘Anti-terrorism Roadmap’ , which was a detailed plan of antiterrorist actions within a cross pillar framework.

Defining terrorism as a milestone in combating terrorism

Immediately after the attacks, the EC worked out a ‘Proposal for Council Framework Decision on combating terrorism’ , which was based on Article 29 of the Treaty of Amsterdam. The first purpose of the decision was ‘to establish minimum rules relating to the constituent elements of criminal acts and to penalties for natural and legal persons who have committed or are liable for terrorist offences which reflect the seriousness of such offences’ . However, launching a debate between the EU bodies on the proper definition of terrorist offences was the most important issue. Finally, Article 1 of the Framework Decision on combating terrorism (13 June 2002) defines terrorist acts ‘as offences under national law, which given their nature or context, may seriously damage a country or an international organization where committed with the aim of seriously intimidating a population or unduly compelling a Government or international organization to perform or abstain from performing any act, or seriously destabilizing or destroying the fundamental political, constitutional, economic or social structures of a country or an international organization’.

Furthermore, it defines a terrorist group as ‘a structured group of more than two persons, established over a period of time and acting in concert to commit terrorist offences. Structured group shall mean a group that is not randomly formed for the immediate commission of an offence and that does not need to have formally defined roles for its members, continuity of its membership or a developed structure’ . Adoption of this definition marked a significant milestone in the EU’s counterterrorist policy, because it helped to classify those who commit terrorist acts, and also to distinguish terrorism from other offences. It is crucial to emphasize that the Decision broadened its scope by focusing also on actions which could support or lead to terrorism such as inciting, aiding or abetting terrorist activities. Finally, the jurisdiction of terrorist acts showed Member States how to judge these crimes in a unified manner (not less than fifteen years for a director of a terrorist group, and not less than eight years for a participant in such a group).

The Madrid bombings as an accelerator of counterterrorist actions

The second important proposition put forward by the EC concerned the European Arrest Warrant (EAW) . The EAW aims to unify already existing extradition procedures and bilateral agreements into one clear document. In the first article of the framework decision the EAW was defined as ‘a judicial decision issued by a Member State with a view to the arrest and surrender by another Member State of a requested person, for the purpose of conducting a criminal prosecution or executing a custodial sentence or detention order. Member States shall execute any European arrest warrant on the basis of the principle of mutual recognition and in accordance with the provisions of this Framework Decision’ . According to the mutual recognition paradigm, national states (one should bear in mind that the EAW concerns only EU member states), should not refuse to send their citizens to the state where they committed the crime. It is worth mentioning that the EAW speeds up and simplifies extradition procedures, due to an obligation that the arrested person’s home state should return that person to the state where the crime was committed within 90 days, and due to the abolition of the dual criminality principal (which affects 32 crimes including terrorism). According to this principle, ‘both the country requesting extradition and the country that should arrest and return the alleged criminal, recognize and accept that what he or she is alleged to have done, is a crime’ . Moreover, the EAW excludes the political stage of extradition and introduces only the judicial one, which means that national courts are responsible for the decision to extradite. Last but not least, the EAW guarantees that fundamental rights will be protected according to the European Convention on Human Rights . Finally, the EAW eliminates a category of political offences (by removing doubts as to who is a terrorist rather than a freedom fighter), which had been an obstacle in the extradition law before the introduction of the EAW . Krzysztof Kuczyński highlights the complexity of the EAW in regard to several issues. Firstly, Member States are unwilling to cooperate in the judicial sphere because it is strongly connected with their sovereignty. Secondly, the EAW was part of a framework decision, which means that there was no sanction imposed for rejecting the implementation of this act. Thus, implementation depends entirely on Member States’ good will. One should also bear in mind that within the third pillar, Community law is not superior to national laws. In some cases, implementation of the EAW required changing the constitution, as in Poland, due to the constitutional clause prohibiting the extradition of nationals. In Germany, implementation was even more difficult. The Federal Constitutional Tribunal revoked an implementation law of the EAW, explaining that it ‘did not respect fundamental rights and procedural guarantees and so was contrary to the German Constitution’.

In order to provide further evidence to highlight the EC’s rapid response to the 9/11 attacks, a few more initiatives should be described. Firstly, Eurojust (the European Unit for judicial cooperation in criminal matters) was introduced by the Council Decision of 28 February 2002 as an independent EU body, although not to track down terrorists, but to ‘enhance the effectiveness of the competent authorities within Member States when they are dealing with the investigation and prosecution of serious cross-border and organised crime’ . Nonetheless, as widely acknowledged, this body has made a significant contribution in tracking down terrorists ‘All Member States have designated a Eurojust national correspondent for terrorist matters, in order to enhance its counter-terrorist work. Eurojust convenes regularly both strategic and operational meetings on judicial cooperation to fight terrorism. Mid-2005, cases relating to terrorism amounted to approximately 6% of the total number of cases referred to Eurojust (an increase of 37% when compared to the same period in 2004)’ . Secondly, in order to improve antiterrorist cooperation, a counterterrorist unit was created within Europol – Task Force for the Fight against Terrorism . This unit, which consists of police and intelligence liaison officers from Member States, gathers, analyzes and assesses information gathered from open sources. Europol set up a 24hr operational centre focused on receiving and sharing data and intelligence information. In addition, Europol launched a Counter Terrorism Programme to examine progress in strategic areas. Den Boer also mentions the following Europol initiatives: the Counter Proliferation Programme, the Networking Programme, the Preparedness Programme and the Training and Education Programme . Jan Wouters and Frederik Naert describe Europol’s new competences. They note that ‘cooperation with authorities of third States, in particular the US has also been enhanced. Furthermore, a start has been made in implementing the operational role which the Treaty of Amsterdam assigned to Europol with the Council Framework decision of 13 June 2002 on joint investigation teams’ . The EU also strengthened air transport security and border controls. The most important actions taken by the EU in these areas are: the establishment of common rules on civil aviation security by the European Parliament and the Council (16 December 2002) , the setting up of the European Aviation Safety Agency and EU actions within the International Civil Aviation Organization . Border controls were strengthened by introducing biometric passports (which include facial images and fingerprints) and by establishing the Border Agency (FRONTEX) , which coordinates and unifies border controls in Member States.

Another action taken in the wake of the September 11 attacks was the freezing of terrorist assets. Specific restrictive measures were put into place, directed against certain persons and entities in order to combat international terrorism. The proposition includes an index of legal persons, entities and organizations connected with financing, preparing or participating in terrorist attacks. According to Article 1 of the European Council regulation, all assets that belong to these persons or organizations shall be frozen . Moreover, providing any services to these persons or organizations is strongly prohibited. This regulation was undertaken by the Economic and Financial Affairs Council (ECOFIN) in cooperation with the intergovernmental body, Financial Action Task Force (FATF).

One of the EU’s top priorities on the agenda after 9/11 was to enhance cooperation with the United States. The Council (JHA) proposed a coalition strategy on 20 September 2001. This strategy includes the screening of terrorist threats and recognition of terrorist organizations. Additionally, the Council proposed a joint meeting of Troikas – representatives of the EU (COTER – second pillar, and JHA – third pillar) and the US, to be held twice every six months. Enhanced transatlantic cooperation also means that the American representatives will be invited to meetings of antiterrorist EU bodies. The goal is to share experiences in combating terrorism . Przemysław Żurawski vel Grajewski delineates seven areas of bilateral cooperation:

• aviation and other transport security,
• police and judicial cooperation, including extradition,
• denial of financing of terrorism, including financial sanctions,
• denial of other means of support to terrorists,
• export control and non-proliferation,
• border controls, including visa and document security issues,
• law enforcement access to information and exchange of electronic data .

It is also worth mentioning that on 7 October 2001, the USA commenced attacks on Afghanistan according to United Nations Security Council Resolution 1368. The EU member states were given a green light to support the US in the coalition. Moreover, the EU provided humanitarian aid to Afghani people who had suffered during the US intervention . Several other steps were taken, such as the signing of two agreements in 2001 and 2002, together which laid the basis for laws governing US–Europol cooperation (the exchange of strategic and personal information) , as well as the formulation of treaties on extradition and mutual legal assistance (MLA) in June 2003 (these simplify the extradition process and promote better cooperation in prosecution) . The negotiation of these treaties encountered difficulties in trying to resolve various issues, such as the death penalty, which is legal in the US but prohibited in the EU. The US finally agreed that extradited persons would not face capital punishment. However, on other matters, an agreement between the parties was not so easy to achieve. In May 2004, ‘the Council adopted a decision approving the conclusion of an agreement between the European Community and the United States on the processing and transfer of PNR (Passenger Name Records) data by air carriers established in Member States of the Community to CBP (Customs and Border Protection)’ . The first agreement was cancelled but after lengthy negotiations, consensus was finally reached. Upon EU acceptance of US demands (after the US threatened to restrict the movement of goods and people), an agreement was signed in July 2007 regarding the transfer of PNR data . The EU signed a similar agreement with Australia .

Apart from adopting antiterrorist measures, the EU also needed to establish a system of verifying that they were implemented in Member States. A peer evaluation system was set up, keeping in line with the intergovernmental character of the third pillar. This meant that states were to examine each other, locate vulnerabilities in law enforcement, share their positive experiences and look for new solutions. The results of such an evaluation system are not binding, but rather serve as recommendations. However, due to the fact that the results are agreed to at a high political level, states cannot ignore them, as this would suggest irresponsible behaviour on their part .

In fact, the Madrid bombings also brought forth a Declaration on Combating Terrorism , adopted after the European Council meeting in Brussels on 25-26 March 2004. The Declaration not only reviewed actions that had already been introduced, but also expressed solidarity with the victims and shifted priorities. A solidarity clause was included, which had been connected with the Lisbon Treaty. The EU member states were supposed to work on a detailed plan for implementing the European Security Strategy (2003) . Furthermore, the Declaration voices a need to establish a counterterrorist coordinator, ‘who will work within the Council Secretariat, will co-ordinate the work of the Council in combating terrorism and, with due regard to the responsibilities of the Commission, maintain an overview of all the instruments at the Union’s disposal with a view to regular reporting to the Council and effective follow-up of Council decisions’ . This position was taken by Gijs de Vries and is now continued by Mr Gilles de Kerchove. Lastly, the Declaration accepted a proposition of the European Parliament declaring 11 March as a European day of commemoration for the victims of terrorism . While data exchange had always been a touchy issue, the Madrid bombings provided yet another reason for screening antiterrorist policy and for speeding up law enforcement processes. One significant undertaking was the establishment of a ‘pioneer group’- G5, which consisted of five countries – Spain, France, Germany, Great Britain and Italy. The aim was to strengthen intergovernmental, antiterrorist cooperation, as well as to exchange information more quickly and effectively. These countries had the same information culture, meaning similar cooperative information systems, thus making this kind of cooperation possible . In 2006, Poland was invited to join the group. The first meeting of the G6 group took place in Germany in Heiligendamm . G6 focuses on information exchange including fingerprints, DNA, terrorist alert information and information about stealing dangerous materials and substances. The group incorporated biometric information into passports and ID cards. G6 also deals with illegal migration and has launched a ‘web-check’ programme .

An Action Plan on Combating Terrorism was endorsed immediately after the European Council Declaration (March 2004). The Action Plan was a more detailed consequence of the Anti-terrorist Roadmap. Contrary to the roadmap, the plan does not give any urgent implementation deadlines. An outline of the Plan is made in the introduction:

• to deepen the international consensus and enhance international efforts to combat terrorism,
• to reduce terrorists’ access to financial and other economic resources,
• to maximize capability within EU bodies and Member States to detect, investigate and prosecute terrorists and prevent terrorist attacks,
• to protect the security of international transport and ensure effective systems of border control,
• to enhance the capability of the European Union and of Member States to deal with the consequences of terrorist attacks,
• to address the factors that contribute to and provide support for terrorism, and that lead to recruitment of terrorists,
• to target actions under EU external relations towards priority Third Countries where counterterrorism capacity or commitment to combating terrorism needs to be enhanced .

The next step was taken by the Commission of the European Communities, when it published the document ‘Prevention, preparedness and response to terrorist attacks ’. The document was based on a previously introduced Action Plan on Combating Terrorism and put pressure on civil society as a tool to fight terrorism. It was not only established to protect fundamental civil rights, but also to create a security dialogue within the private sector, which could be a significant contribution in combating terrorism.

Furthermore, five years after the implementation of the Tampere Agenda, a need had arisen to work on an alternative document that would strengthen the areas of freedom, security and justice in the EU. This laid the foundations for the establishment of the Hague Programme, which was adopted after the European Council meeting on 4-5 November 2004 . The Programme focuses on formulating coherent actions based on terrorism prevention and information exchange, to be achieved by effective cooperation between member and non-member states. It concerned itself particularly with terrorist recruitment and financing, risk analysis, protection of vulnerable infrastructures and consequence management.

The Madrid attack provoked Member States to enhance antiterrorist cooperation in one more area. In May 2005, seven countries – Germany, Spain, France, Luxembourg, Netherlands, Austria and Belgium – signed the Schengen III Treaty. The Schengen Prüm concerns close cross-border cooperation between states in the exchange of sensitive data (such as DNA, fingerprint, vehicle information and any personal and non-personal information to prevent terrorism) and in the security of sporting and mass-events . Additionally, it introduces air marshals and includes measures to combat illegal migration and repatriation. It should be noted that the Prüm Convention is not a part of Schengen acquis and was signed outside the EU framework.

The European Union antiterrorist actions after the London attacks

The July 2005 London attacks served as another verification of the problems in EU antiterrorist policy. Again, the EU showed rapid and effective reaction ex post, only after the tragedy had taken place. An extraordinary Council Meeting (JHA) on 13 June 2005 stressed the need for enhanced cooperation, especially in information exchange, to prevent people from turning to terrorism, to minimize the consequences of terrorism and to protect citizens and infrastructure. The most controversial issue concerned the Council agreement on the Framework Decisions on the Retention of Telecommunications Data (October 2005) . Telecommunications data encompassed in the agreement include the time, duration and user name (but not content) of all private phone calls, text messages and e-mail. According to the agreement, the data should be stored for not less than six months, and not longer than two years. Although such a decision encountered strong opposition from the Member States , due to personal data protection law and the high costs of storage, the final version of the European Parliament and the Council Directive ‘on the retention of data generated or processed in connection with the provision of publicly available electronic communications services or of public communications networks and amending’ will be mandated by the Member States. Finally, it is worth saying that the Retention of Telecommunications Data has made a huge contribution to finding the offenders responsible for the Madrid bombings.

In November 2005, the Council of the European Union adopted ‘The European Union Counter-Terrorist Strategy’ . The strategy divides actions into the categories of prevention, protection, pursuance and response and serves as a summary of all previous documents, statements, propositions and decisions of the EU. The strategy emphasizes a need to: (1) prevent ‘people [from] turning to terrorism by tackling the factors or root causes which can lead to radicalisation and recruitment, in Europe and internationally’, (2) protect ‘citizens and infrastructure and reduce our vulnerability to attack, including through improved security of borders, transport and critical infrastructure’, (3) pursue and investigate ‘terrorists across our borders and globally; to impede planning, travel, and communications; to disrupt support networks; to cut off funding and access to attack materials, and bring terrorists to justice’, (4) ‘prepare ourselves, in the spirit of solidarity, to manage and minimise the consequences of a terrorist attack, by improving capabilities to deal with: the aftermath; the co-ordination of the response; and the needs of victims’ . The Strategy shows that the EU was aware that to deal effectively with terrorism, it was not only important to learn to better cope with its consequences, but also and foremost to attempt to prevent it from occurring in the first place. Although terrorism prevention measures had been included in the Strategy from November 2005, the EU extended a debate about this issue. In November 2005, the Council adopted ‘The European Union Strategy for Combating Radicalization and Recruitment to Terrorism’ . It aims to combat the root causes of terrorism by disrupting already existing terrorist networks and by preventing people from turning to terrorism. The EU proposed three types of actions:

• disrupt the activities of the networks and individuals who draw people into terrorism,
• ensure that voices of mainstream opinion prevail over those of extremism,
• promote yet more vigorously security, justice, democracy and opportunity for all.

The strategy stresses that to achieve success in these matters, it is crucial to involve non-governmental entities such as organizations or religious authorities.

It is evident that the EU is an active player on the European and global scene concerning antiterrorist policy. As presented above, the EU adopted measures in many areas, however, are these efforts enough to make a coherent and effective EU policy? The next part of the article attempts to answer this question by evaluating EU actions.

The European Union counterterrorist actions – what should be improved

Despite the EU’s immediate response to the threat of terrorism, it has been widely criticized for the lack of effectiveness of its strategy. There are several reasons for this. While the EU made a proposition for communication data retention, public opinion condemned the lack of personal data protection and problems with the proportionality principle (a method of creating a balance between means and ends). Also, an unnecessarily large amount of documents is produced as a consequence of an institutional race between the Council and the Commission, both of which want to present their active involvement in terrorist matters , which in the end causes any antiterrorist strategy to be less coherent. Furthermore, both the intergovernmental character of the third pillar and the lack of trust between Member States weaken any antiterrorist measures. Bearing in mind that counterterrorism is a cross-pillar domain, the lack of cooperation between actions taken within different pillars is also a serious obstacle undermining counterterrorism policy as a whole.

The intergovernmental nature of the third pillar is based on the rule of unanimity, the exclusion of the European Parliament and the European Court of Justice and the lack of transparency in the decision making process. These aspects impede an effective cooperation between states . The lack of trust was evident in the difficulties surrounding the implementation of the EAW. This instrument was established to prevent criminals from avoiding their sentences and is based on mutual recognition and trust. However, the EAW does not work properly. For example, the British Court refuses to surrender a Polish criminal who escaped from Poland after being convicted in 2002. The British court maintains that the EAW is contradictory to British law. In the last six months, the British courts have made decisions on only 11 out of 77 applications provided by the Polish Court. Not all of these decisions were positive. The British court has used such specious arguments as claiming that an offender’s sudden fall into an emotional depression relieved him of being extradited. According to the EAW, a person suspected of criminal behaviour should be surrendered within about 43 days; however, in Great Britain it can take 18 months or more. To make matter worse, there are no penalties for a Member State that does not follow EAW obligations. Other Member States besides Poland have had similar problems with Great Britain . Den Boer emphasizes that the core of the EAW is the mutual recognition rule; its full implementation by Member States is a sine qua non condition for making the EAW a truly effective tool .

In his interviews, Gijs De Vries identifies numerous vulnerabilities in antiterrorist strategy. He sees the exchange of information as one of the weak points in the policies, as there is a lack of a clear set of rules governing states’ abilities to obtain information from each other. De Vries draws attention to an availability principle – he claims that available information concerning crimes in one state should be available to other states as well. Such a diagnosis is also given by Europol: ‘80% of information concerning terrorism which is delivered to Hague headquarters is provided by only five Member States’ . Furthermore, De Vries points to a factor also noticed by many authorities and politicians – the poor implementation of antiterrorist measures. The rejection of the Lisbon Treaty exacerbated this situation. The Treaty would have simplified the implementation of procedures: ‘Directives would be approved by a qualified majority under the strong control of national parliaments and the European Parliament and with access to the European Court of Justice. It would make the process more effective, more democratic and it would be better for the protection of our civil liberties’ .

Filip Jasiński repeats the already mentioned problem – poor implementation of antiterrorism laws. He mentions the European Commission Report, which states that the laws that have been enforced are not used enough. He gives several reasons for this: there are not enough educated people who would impose the laws; people are not keen on taking advantage of new instruments provided by the EU; and, finally, there is a lack of awareness of the importance of being open to new solutions as well as obligations. The majority of these allegations actually concern ‘old’ Member States since the ‘new’ ones agreed in the accession treaty to implement framework decisions .

Jasiński also identifies new tendencies in the way states deal with antiterrorism as reasons for such weak cooperation – he calls it a boredom and oblivion syndrome. In other words, despite the fact that terrorism is a high priority issue, it has become common for important information about other matters to dominate the European agenda. This was made clear after the Madrid bombings, when news concerning terrorism disappeared from the agenda faster than after the 9/11 attacks. Even though terrorism seems to be a pervasive issue in EU institutions and law enforcement, more documents regarding terrorism are discussed as a point ‘A’ at the Council meetings. This means that they are not discussed in a plenary session. States are bored with the subject of terrorism, especially because they are convinced that everything has already been done to combat its threat at the EU level. Usually, political meetings finish with a broad agreement; however, experts cannot put theory into practice during technical meetings due to a lack of strategic and legal assistance from the Member States.

Jasiński draws attention to the fact that according to polls presented by Statewatch, from among 57 actions proposed in the Action Plan (15 June 2004), 27 are not directly related to terrorism, but rather to crime in a broader sense . It seems that terrorist attacks were treated as a huge opportunity to force through many different projects, which resulted in agenda overload and ambiguity. Actions taken by the EU are a duplication of already existing measures rather than a formulation of new approaches. Raphael Bossong mentions that only one out of eleven measures listed in “Anti-terrorism Roadmap” was a new item. He calls it “the garbage can policy” or “expectations/capabilities gap” . Bossong presents a similar opinion about the European Counter-Terrorism Strategy. He sees the strategy as an attractive re-packaging of old resolutions . When goals concerning security matters are overly ambitious or controversial, the EU is put in the position of having to force states to meet the deadlines. This results in inefficient top-down actions. Ideally, counterterrorism proposals would be initiated down-top, from national governments to the EU. Jasiński describes another tendency – the lack of clearly defined timelines. For instance, the Hague Programme and the Action Plan on Combating Terrorism have many unspecified deadlines; in some cases, deadlines are not specified at all. Some of the actions concerning the JHA, indirectly connected with terrorism, are dealt with from such a long-term perspective that consequently they are ineffective. Moreover, antiterrorism decisions are related to political issues. For example, according to Jasiński, some of the long-term action plans provided by EU institutions, if they are not included as priorities for the presidency, may be excluded from the Council’s work schedule as well.

Another weak point in counterterrorism policy is creation of many forums operating from within and outside the EU, which do not act in a compatible way. This situation makes actions incoherent and difficult to manage. Björn Müller-Wille explains the problems in co-operation between intelligence agencies developed outside the EU framework with EU centralized intelligence co-operation structures. One of the main EU bodies assigned the task of gathering, exchanging and analyzing intelligence data is Europol. However, according to Müller-Wille, even though Europol is well capable of analyzing intelligence data, it has serious problems with the collection of data. Europol does not have its own independent source of intelligence information, so it must rely on access from other open sources. Müller-Wille names two units independent from the EU which collect intelligent information: the Counter Terrorist Group and the Police Working Group on Terrorism . He argues that the poor cooperation between these national agencies and Europol is due to the fact that the agencies are suspicious of exchanging information with Europol. Furthermore, Europol has no real counterterrorism responsibilities. It is the national agencies, not Europol, who are blamed or praised for fighting terrorism. The main responsibility in collecting and analyzing data remains within the hands of the national services. Thus, providing intelligence data for Europol is an obligation which the agencies are unwilling to fulfil. Europol, therefore, has only a supporting role. Müller-Wille emphasizes that Europol does not have the most evident function – intelligence cooperation responsibilities conducted by European police outside the EU’s territory. To sum up “ (…) Europol has not added any value in the intelligence sphere, it does not function efficiently as a centralized intelligence agency offering vertical support to national agencies” .

In order to harmonize counterterrorism actions, the EU appointed antiterrorist coordinator Gijs de Vries. Not only were his duties ambiguous, but he was also unable to change states’ approaches towards the implementation of counterterrorist decisions. Consequently, he stepped down in March 2007, after his three-year tenure had come to an end . The position remained vacant for six months until a new co-coordinator, Gilles de Kerchove, was appointed in September 2007. In practice, the antiterrorist coordinator does not have a significant impact on antiterrorist policy. The coordinator’s only power is that of persuasion. Furthermore, he has no budget to implement new initiatives and cannot force Member States to accelerate implementation processes . As long as there are no sanctions for delaying the enforcement of laws (as there are in the first pillar), states will not treat antiterrorist measures seriously.

Statewatch – an organization which monitors states and civil liberties in Europe, is highly critical of antiterrorist measures taken by the EU. In a report evaluating antiterrorist measures proposed after the Madrid attacks, Statewatch charges that many inappropriate laws unrelated to terrorism had been adopted. Moreover, they violate personal data protection law. According to the authors of the report, all measures relating to the retention of telecommunication data, the introduction of biometrics passports and the creation of databases have had the effect of placing the majority of EU citizens under surveillance. The report stresses that ‘human intelligence is the key to effective counter-terrorism. It is not produced by surveillance of the entire population, electronic fishing expeditions or a misguided belief in the superiority of technology’ . The authors suggest that the EU should be more focused on removing cultural and political barriers, so as to improve the exchange of information between police and intelligence services. Furthermore, they state that there was no need to develop more antiterrorist measures; it would have sufficed if judicial and police authorities cooperated efficiently to track down terrorists.

Europeans and Americans are at odds over their approach towards transatlantic cooperation. According to Didier Bigo, Americans are much too focused on cooperation with intelligence services, developing new technology and conducting military interventions, rather than working to improve transatlantic cooperation in the police and judiciary spheres . The author sees an asymmetry in EU-US relations. The EU is suspicious of sharing information between different bodies, because the reliability of information depends on the body which provides it – on whether it is a judicature, an intelligence service, or the police. Additionally, Americans want to administer the processes of data analysis, despite the fact that the information that they provide has a personal, not a strategic character, therefore discouraging cooperation. The European role is only to gather such information. The most intensive EU-US contacts are in the field of intelligence services. Bigo suggests that such broad intelligence cooperation originated with the network developed between the Commonwealth and the United States, which then extended to other European states. Paradoxically, even countries that do not support the US war in Iraq (for instance, France and Germany), strengthened their cooperation with the American intelligence service . The author sees a great danger in the improper usage of information provided by an intelligence service. Bearing in mind that the USA is in favour of using hard power (pre-emptive attacks) and is criticized for disseminating false information about the existence of WMDs in Iraq, it is necessary to consider the reliability of an intelligence service’s information, and of the way in which it is used. Bigo doubts that if intelligence services had unlimited access to all public and private data, they would be able to predict every terrorist attack. The saying, ‘the more the better’, is not relevant to intelligence service information exchange. The example of Iraq should serve as a lesson for European countries . On the one hand, transatlantic cooperation is crucial to track down terrorists; on the other hand, it should not lead in a unilateral direction by undermining the EU’s role in counterterrorist actions.

Freezing terrorist funds is an important antiterrorist tool, as without money terrorist groups cannot operate. In other words, the EU created a tool directed at individuals, because it is they, not states, who are responsible for terrorist attacks. However, this measure has also been widely criticized. Michael Jacobson explains that the EU based its list of terrorist suspects on a list that had been recognized by the United Nations’ 1267 committee . Jacobson reproached that although the EU launched a separate process to recognize and add other terrorist suspects to the list, the framework of unanimity impeded the building of consensus. For instance, Jacobson criticizes, due to ‘French-led opposition, the EU has thus far not designated Hizballah as a terrorist organization. And, until 2003, only Hamas’s military wing was designated’ . This example not only shows vulnerabilities in the field of freezing terrorist funds, but also proves that differences in the national interests of EU Member States are the main hindrance in the European Union decision-making process .

The European Union’s successful actions in countering terrorism

Despite so many criticisms of the EU, the EU does in fact respond immediately to any international occurrence. In matters related to terrorism, the EU has felt responsible for the world order and has treated itself as a key international actor with a responsibility to combat this phenomenon. After every attack, the EU revised its strategy and sped up changes in law enforcement.

The first issue mentioned by Gijs De Vries, when he was asked what achievements had been attained in the fight against terrorism, was the improvement in information exchange. Although this issue has been widely criticized, De Vries sees it as a success that four bodies (Europol, Eurojust, Frontex, and Situation Centre ) are involved in combating terrorism. Moreover, it is evident on a daily level that border infrastructures are better protected and that air security has improved in the last few years. De Vries also focuses on the compatibility of the EU’s actions with the Security Strategy. In other words, the EU cooperates not only with the United Nations, but also with third countries: ‘we have increased our support to the AIEA in Vienna, and the OPCW, the organization against the proliferation of chemical weapons in The Hague. We are also working with Russia, for example, to reduce the chemical and nuclear stockpiles in Russia, to reduce the risk of materials being sold or stolen. On the external side, we work closely with the Americans against terrorism’ . Furthermore, in external affairs the EU showed that as a soft power , it is able to act effectively. The EU is one of the biggest providers of financial aid to poor countries for their reconstruction. About 80% of economic assistance goes to Bosnia and Kosovo. The EU has also been donating funds to Afghanistan. In 2001, the EU gave Afghanistan €352 million for food and humanitarian aid (€103 million came from the Commission). From 2001 until 2006, the EU gathered about €1 billion for this country alone . Such actions are intended to prevent terrorism, to help states rebuild their infrastructures and to strengthen antiterrorist opposition groups.

On a global scale, it is clear that states have intensified their cooperation with the United Nations (UN). The 13 conventions adopted by the UN, in addition to the Security Council resolutions, laid strong foundations for antiterrorist actions. Gijs De Vries demonstrates the growing support for the Conventions: ‘The number of parties (146 this month) to the Convention for the Suppression of Terrorist Bombings increased almost sixfold since 2001; adherence to the Convention for the Suppression of Financing of Terrorism grew from 4 countries in 1999 to 153 today, and three other conventions have been joined by more than 180 states’ .

Contrary to all arguments regarding problems in the implementation of certain measures, it is worth examining statistics that throw a different light on the matter. One of the most controversial measures was EAW’s shortening of the extradition process to less than two months. For instance, ‘Isaac Hamdi, one of the suspected bombers in the botched attack in London on 21 July 2005, was extradited by Italy to the UK in 42 days’ . In 2004 alone, 3318 EAWs were issued, resulting in 1073 arrests and 729 suspects being extradited. Furthermore, in 2005, Europol had a significant impact in strengthening internal security by breaking up a European network of human smugglers (52 arrests) as well as a network of child pornographers, and was involved in 20 investigations concerning Islamist terrorism . To meet Member States’ demands for a more decentralized, horizontal approach towards antiterrorism cooperation, Europol has adjusted its representatives (349 officials, 15 seconded national officers, 105 liaison officers) to work on many levels with national partners. According to Europol’s 2007 report, a total of 498 attacks were carried out in 2006, while 706 individuals suspected of a terrorist offence were arrested . Obviously, information about another deadly attack is more accessible and easily disseminated than special bodies’ reports, but information provided by the EU regarding counterterrorist activities cannot be judged completely negatively . Another important intergovernmental agreement – Schengen Prüm – shows that cooperation between states is possible even if it relates to the exchange of sensitive data. So far, it has been ratified by five out of seven states – Germany, Austria, Spain, Luxembourg and Belgium .

In discussing this convention, it is crucial to highlight some key issues. Firstly, in the future there are plans to implement Schengen Prüm to the third pillar acquis. Secondly, the convention works according to personal data protection rights. In other words, when states exchange DNA data, they are forbidden to reveal any information about the suspects’ identity during the first stage of testing, unless the sought-after data matches that which is found in the states’ databases. In terrorist matters, the Prüm Convention does not introduce any significant changes. It attempts to simplify data exchange: instead of, for instance, requiring a state to ask another state’s contact point for the terrorist-related information it is attempting to obtain, the contact point is automatically sent to all contracting parties. In this way a formal procedure is skipped . Thirdly, according to statistics, even at such an early stage, the Prüm Convention is applauded as a success: ‘the German authorities matched DNA profiles of open cases against data held by Austrian authorities and found hits in more then 1500 cases. In this context, over 700 open traces from Germany could be attributed to persons known to the Austrian criminal prosecution authorities. Broken down by types of crime, 14 hits in homicide or murder cases, 885 hits in theft cases, and 85 hits in robbery or extortion cases were found (as of January, 4th)’ . On the other hand, opponents of this intergovernmental approach raise concerns about the fragmentation of antiterrorist actions and about concentrating them in an exclusive group of states. This point of view is encountered in the Eighteen Report of the House of Lords concerning the Prüm Convention . Firstly, the statistics presented above were called “headline-making figures”. It was argued that such incredible crime prosecution figures would be easily obtained by the availability principle. Secondly, it is worth considering whether such information exchange would be possible among 27 Member States, as they each have different ways of gathering and sharing data.

Further evidence of Member States’ successes in many areas of law enforcement is displayed in an executive summary of a report on the implementation of recommendations written by the Council of the EU on counterterrorist measures taken within the EU Member States . The report consists of recommendations, which are the last stage of a peer evaluation process that had begun in 2001. According to the report, about 95% of recommendations had been implemented by 27 Member States . The report also notes that actions which had previously been negatively evaluated, have since been improved upon due to Member States’ engagement; for instance, the creation of a clearly competent structure responsible for counterterrorism strategy within each state, the improvement of the use of intelligence as evidence in Court and the development of crisis management national centres. Finally, through the peer evaluation process, 79 recommendations have been proposed, of which 65 have been implemented.

Counterterrorist policy – perspectives

When talking about perspectives of antiterrorist actions, one should bear in mind an important factor: the London attacks were prepared by British immigrants, who had been living in Great Britain for generations. The issue of immigration is not new on the European agenda, but its connections with terrorism has made it important in a discussion about counterterrorism perspectives. The authors of the article, ‘How Widespread is Terrorism in Europe?’ recognize the problem of young immigrants who live in Europe while at the same time are involved in global jihad. The authors mention ‘new euro Islamists’ – well educated and ostensibly integrated, ‘who lived in a mental black box, shut off from Western values, but nevertheless in the heart of Europe’ , and suddenly fall into Islamic extremism. According to Baltasar Garzon, there is a ‘galaxy of small groups’ (involved in jihad) in Europe. Europe is aware that it is not enough to clean up after another terrorist attack. Prevention is also one of the most important factors in countering terrorism. Apart from the actions taken by the EU in its ‘Strategy for Combating Radicalization, Recruitment to Terrorism’ to prevent terrorism and promote a multicultural society which would be in favour of the integration and assimilation process, the European Commission declared 2008 the ‘European Year of Intercultural Dialogue’. European Commissioner Jan Figel, who is responsible for Education, Training, Culture and Multilingualism, stated ‘Over the past few years, Europe has seen major changes resulting from successive enlargements of the Union, greater mobility in the Single Market, and increased travel to and trade with the rest of the world. This has resulted in interaction between Europeans and the different cultures, languages, ethnic groups and religions on the continent and elsewhere. Dialogue between cultures would therefore appear to be an essential tool in forging closer links both between European peoples themselves and between their respective cultures’ . This statement describes the essence of the Intercultural Dialogue Programme. In 2008, it is evident that a dialogue needs to be established, not only between European nations, but also with immigrants from third countries. The integration process is crucial to assimilate immigrants into the European community. This does not mean that the EU wants all people to be the same, but rather aims to encourage diversity based on common values. The goal is to prevent people from turning to terrorism while also counteracting racism against Muslims (such as the tendency to view every Muslim as a potential terrorist). Finally, European security touches many aspects of EU policies, even cultural ones. This is also a good example of the EU’s use of soft power; the EU wants to prevent terrorism not through military intervention, but through understanding.

The previous parts of this article demonstrate that, when looking from a general perspective at antiterrorist actions taken by the EU, the assessment is rather negative. The most plausible reason for such a diagnosis is that the EU’s ambitions and expectations in counterterrorism are too high, as compared with the reality of what can be attained. A similar opinion is expressed by Jasiński, who notices that it is too early to speak about the European Union’s counterterrorist policy . Despite the fact that terrorism is not a new phenomenon, Member States are unwilling to cooperate, especially when they are required to give up their national competences in security matters. The EU (all three pillars) has established great foundations for such a policy, but at the moment the theory has yet to be put into practice. Without strong intergovernmental cooperation, one can only discern a policy framework, which includes a legislative process, debates and adoption of EU decisions. Jasiński emphasizes the problem that harmonizing antiterrorist measures concerning law enforcement, action plans and strengthening of institutions is not enough to create an effective counterterrorist policy .

Nevertheless, a deep analysis and review of practical information included in legal documents, as well as of positive opinions and statistics concerning counter-terrorism, indicates that some aspects of antiterrorist cooperation have been successful. European states cooperate with each other on a regional, Europe-wide and even global scale. It is true that Member States do not speak with one voice, but rather formulate, as it was said by Jasiński, only loosely connected national policies . However, to evaluate which approach is better, one has to recall Jasiński’s question: where is the division between the EU’s and states’ competences in combating terrorism? To answer this question, one should bear in mind something that has been evident in every European debate – the EU is a place of confrontation of two approaches – a supranational approach versus an intergovernmental one. Supporters of the supranational approach criticize that currently counterterrorist measures are fragmentarily implemented, thus limiting their effectiveness, and that all European states are not given equal opportunities to take part in antiterrorist actions. Those who are in favour of an intergovernmental approach of antiterrorist cooperation, however, say that this approach suffices to tackle the terrorist threat effectively. Furthermore, due to the limited trust between governments, states are only willing to exchange information within small groups. An additional argument in support of this approach is that decentralization of counterterrorism actions is the best response to an asymmetric threat – network terrorism. The best examples of successful decentralized responses to terrorism are the G6 group, parties in the Prüm Convention and the Club of Berne. Is it so obvious that after 9/11, speaking with one voice, meaning fully implementing EU decisions, would really improve European cooperation in terrorist matters? It is difficult to say which direction the European countries should follow, or what are the perspectives of antiterrorist policy. Certainly, in order to avoid future attacks, Member States should speed up their implementation of antiterrorist laws. In addition, they should treat the EU not as an enemy who wants to limit their national competences, but rather as an international actor that helps them to combat terrorism, in this way working to improve the security of every European citizen. Furthermore, as the issue of security was the primary reason for establishing the European Coal and Steel Community, to prevent a third world war, at the present time the EU should also be attempting to prevent war, namely the War on Terrorism. Finally, throughout the history of European integration, there have been examples of transference of third pillar policies into the first pillar . In other words, taking into consideration the huge weight of terrorism and security issues, the possibility cannot be excluded that Member States will one day decide to create a fully integrated antiterrorist policy within the EU. Until that time, one can only hope that future counterterrorism measures will not be strengthened ad hoc after another round of terrorist attacks, but rather through sustainable proactive cooperation. It has been said many times before – nobody can fight terrorism alone.

Magdalena Grajny

The Tischner European University

Cracow

November 2008

References:
Documents and law acts

• Anti-terrorist Roadmap, (26 September 2001), accessed at http://www.statewatch.org/news/2001/oct/sn4019.pdf
• Archick K., CRS Report for Congress, US – EU Cooperation against Terrorism, (24 January, 2006), accessed at http://www.fas.org/sgp/crs/terror/RS22030.pdf.
• Council of Justice and Home Affairs, Conclusions adopted by the Council, (20 September, 2001, Brussels), article 10, accessed at http://www.statewatch.org/news/2001/sep/03926-r6.pdf
• Council of Justice and Home Affairs, Council Decision of establishing a mechanism for evaluating the legal systems and their implementation at national level in the fight against terrorism (28 November 2002) accessed at http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002D0996:EN:HTML
• Council of the European Union, Agreements on Extradition and on Mutual Legal Assistance between the European Union and the United States of America, (Brussels, 3 June 2003), accessed at http://www.statewatch.org/news/2003/jun/useu09153.pdf.
• Council of the European Union, Conclusion and plan of action of the extraordinary meeting, (21 September 2001), accessed at http://ec.europa.eu/justice_home/news/terrorism/documents/concl_council_21sep_en.pdf.
• Council of the European Union, Council Framework Decision on the European arrest warrant and the surrender procedures between Member States (13.06.2002), http://eur-lex.europa.eu/pri/en/oj/dat/2002/l_190/l_19020020718en00010018.pdf
• Council of the European Union, Council Decision 2007/551/CFSP/JHA, (Official Journal of the European Union 23.07.2007), accessed at http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:204:0016:0017:EN:PDF
• Council of the European Union, Council Decision 2008/651/CFSP/JHA, (Official Journal of the European Union 30.06.2008), accessed at http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:213:0047:0048:EN:PDF
• Council of the European Union, Decision setting up Eurojust with a view to reinforcing the fight against serious crime, (28 February 2002), accessed at http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32002D0187:EN:NOT
• Council of the European Union, EU Plan of Action on Combating Terrorism, accessed at http://www.statewatch.org/news/2004/jun/eu-com-plan-terr-final.pdf
• Council of the European Union, Follow-up report on the implementation of recommendations by the Council of the EU on counter-terrorism measures in the Member States – Executive Summary, (Brussels, 6 March 2007), accessed at http://www.statewatch.org/news/2007/mar/eu-counter-terr-rep.pdf
• Council of the European Union, Framework Decision 2002/584/JHA of on the European arrest warrant and the surrender procedures between Member States, (13 June 2002) accessed at http://eurlex.europa.eu/smartapi/cgi/sga_doc? smartapi!celexapi!prod!CELEXnumdoc&lg=EN&numdoc=32002F0584&model=guichett
• Council of the European Union, Council Framework Decision on combating terrorism, (13 June 2002), accessed at http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2002:164:0003:0007:EN:PDF
• Council of the European Union, Prüm Convention, (7 July 2005, Brussels), accessed at http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/05/st10/st10900.en05.pdf
• Council of the European Union, Press Release, Extraordinary Council Meeting, Justice and Home Affairs, (13 June 2007, Brussels), accessed at http://ue.eu.int/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/jha/85703.pdf
• Council of the European Union, Regulation, on standards for security features and biometrics in passports and travel documents issued by Member States, (13 December 2004), accessed at http://eurlex.europa.eu/ LexUriServ/site/en/oj/2004/l_385/l_38520041229en00010006.pdf.
• Council of the European Union, Regulation No 2580/2001, (27 December 2001), accessed at http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/ 2001/l_344/l_34420011228en00700075.pdf
• Council of the European Union, The European Union Counter-terrorist Strategy, (30 November 2005, Brussels), accessed at http://register.consilium.eu.int/pdf/en/05/st14/st14469-re04.en05.pdf
• Council of the European Union, The European Union Strategy for Combating Radicalization and Recruitment to Terrorism, (Brussels, November, 24, 2005), accessed at http://www.statewatch.org/news/2005/nov/eu-radicalisation-nov-05.pdf.
• Declaration by the heads of state or government of the European Union and the President of the Commission, Follow-up to the September 11 attacks and the fight against terrorism, Brussels, 19 October 2001, accessed at http://www.dpt.gov.tr/abigm/abtb/Zirveler/2001%20Gant%2019%20Ekim%20(Informal).pdf.
• Declaration on Combating Terrorism, (Brussels, 24 March, 2004), accessed at http://consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/DECL-25.3.pdf.
• European Commission, Communication from the Commission to the Council and the European Parliament, Prevention, preparedness and response to terrorist attacks, (Brussels, 20.10.2004), accessed at http://ec.europa.eu/justice_home/doc_centre/ criminal/terrorism/doc/com_2004_698_en.pdf
• European Commission, Proposal for a Council Framework Decision on combating terrorism, accessed at http://www.statewatch.org/news/2001/sep/terrorism.pdf
• European Commission, Report From the Commission, Overview of EU action in response to the events of the 11 September and assessment of their likely economic impact, (Brussels, 17.10.2001), accessed at http://www.statewatch.org/docbin/freedomobsodcs/com2001_0611en01.pdf
• European Commission, The European Commission proposes that 2008 be “European Year of Intercultural Dialogue”, accessed at http://www.europa.eu:80/rapid/pressReleasesAction.do?reference= IP/05/1226&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en
• European Court of Justice, Judgment of the Court of Justice in Joined Cases C-317/04 and C-318/04, Press Release No 46/06, accessed at http://curia.europa.eu/en/actu/communiques/cp06/aff/cp060046en.pdf.
• European Parliament, Report on the role of the European Union in combating terrorism (2001/2016(INI)), Committee on Citizens’ Freedoms and Rights, Justice and Home Affairs, 12 July 2001, accessed at http://www.europarl.europa.eu/sides/ getDoc.do;jsessionid=B551997C0C90B66232871D719B15A963.node2? language=EN&pubRef=-//EP//NONSGML+REPORT+A5-2001-0273+0+DOC+PDF+V0//EN.
• European Parliament and the Council, Directive on the retention of data generated or processed in connection with the provision of publicly available electronic communications services or of public communications networks and amending, (15 March 2006), accessed at http://www.statewatch.org/news/2006/apr/eu-data-retention-directive-oj.pdf
• European Parliament, European Council, Regulation establishing common rules in the field of civil aviation security, (December 16 2002), accessed at http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2002/l_355/l_35520021230en00010021.pdf
• European Parliament, European Council, Regulation on common rules in the field of civil aviation and establishing a European Aviation Safety Agency, (July 15 2002), accessed at http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2002/l_240/l_24020020907en00010021.pdf
• Europol, Agreement between the United States of America and the European Police Office accessed at http://www.europol.europa.eu/legal/agreements/Agreements/16268-2.pdf.
• Europol, An Overview of the Counter Terrorism Unit Activities, (January 2006), accessed at: http://www.europol.europa.eu/publications/Serious_Crime_Overviews/overview_SC5.pdf
• Europol, EU Terrorism Situation and Trend Report 2007, accessed at http://www.europol.europa.eu/publications/TESAT/TESAT2007.pdf
• Gijs de Vries, The European Union and the Fight against terrorism, presentation at the seminar of the Centre for European Reform, (19 January, 19, 2006), accessed at http://consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/060119CenterEuropeanReform.pdf.
• Gijs de Vries, The Fight Against Terrorism – Five Years After 9/11, Presentation from Annual European Foreign policy Conference, (30 June 2006, London School of Economics & King’s College London), accessed at http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/060630LondonSchoolEconomics.pdf
• Hague Programme – Ten priorities for the next five years, accessed at http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l16002.htm
• House of Lords, Eighteenth Report of House of Lords, EU Committee, Prüm: an effective weapon against terrorism and crime?, HL90, 9May 2007.
• Justice and Home Affairs Ministers Informal Meeting, (Dresden, 14-16 January 2007), accessed at http://www.statewatch.org/news/2007/jan/dresden-prum.pdf.
• La Gomera Declaration accessed at http://www.europarl.europa.eu/summits/mad2_en.htm#annex3
• Prodi R., Brussels, 12 September 2001, accessed at accessed at http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/01/1265&format= HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en
• Solana J. Terrorist attacks on the United States, Brussels accessed at http://www.consilium.europa.eu/cms3_applications/applications/solana/details.asp?cmsid= 246&BID=109&DocID=67741&insite=1
• Tampere Agenda accessed at http://www.statewatch.org/news/2003/sep/tampere.pdf
• Treaty of Amsterdam, accessed at http://www.eurotreaties.com/amsterdamtreaty.pdf

Books

• Chalk P., The Third Pillar on Judicial and Home Affairs Cooperation, Antiterrorist Collaboration and Liberal Democratic Acceptability, in Fernando Reinares (ed), European Democracies Against Terrorism, Governmental Cooperation, (Ashgate / Darmouth, 2000)
• Den Boer M., The Fight against Terrorism in the Second and Third Pillars of the Maastricht Treaty: Complement or Overlap?, in Fernando Reinares (ed), European Democracies Against Terrorism, Governmental Cooperation, (Ashgate / Darmouth, 2000)
• Grant Ch., The Eleventh of September and beyond: The Impact on the European Union, in Lawrence Freedman, Superterrorism: Policy Responses, (Blackwell Oxford 2002).
• Gruszczak A., Historia Współpracy w Dziedzinie Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych: od Trevi do Tampere, in Filip Jasiński, Katarzyna Smoter, Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i sprawiedliwości Unii Europejskiej, Geneza, Stan i Perspektywy Rozwoju, (Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2005)
• Gruszczak A., Unia Europejska Wobec Przestępczości, Współpraca w Ramach II filara, (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002)
• Jasiński F., Rakowski P., Walka z Przestępczością Zorganizowaną i Terroryzmem, in Filip Jasiński, Katarzyna Smoter, Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i sprawiedliwości Unii Europejskiej, Geneza, Stan i Perspektywy Rozwoju, (Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Warszawa 2005)

Articles and working papers

• Bessong R., The Action Plan on Combating Terrorism: A Flawed Instrument of EU Security Governance, JCMS 2008 Volume 46, No 1
• Bigo D., Polityka walki z terroryzmem, po zamachach z marca 2004, Spojrzenie z perspektywy europejskiej, in Nowa Europa, 2 (4)/2006.
• Den Boer Monica, 9/11 and the Europeanization of Anti-terrorism Policy: a Critical Assessment, (Policy papers No6, Notre Europe, September 2003), accessed at http://www.notre-europe.eu/uploads/tx_publication/Policypaper6.pdf.
• Den Boer M., Claudia Hillebrand, Adreas Nölke, Legitimacy under Pressure: The European Web of Counter-Terrorism Networks, JCMS 2008, vol. 46, number 1.
• Graś A., Konwencja z Prüm – pozytywne i negatywne konsekwencje, Biuletyn analiz UKIE nr 16, 2006, accessed at http://www.biuletyn.ukie.gov.pl/HLP/banal.nsf/0/8CA8B800CEF3EAD0C12571FB0049C326/$file/Pruem_AGras.pdf?Open
• Jasiński F., Narojek M., Rakowski P., Wewnętrzne i zewnętrzne aspekty współpracy antyterrorystycznej w Unii Europejskiej w kontekście Polski jako państwa członkowskiego, (Centrum Europejskie Natolin, Warszawa 2006), accessed at http://www.wsisw.natolin.edu.pl/wsisw/wsisw.nsf/viewDOC/AGRK-6Q8F33/$FILE/MR2_06-final.pdf
• Keohane D., The Absent Friend: EU Foreign Policy and Counter-Terrorism, JCMS 2008, vol. 46, number
• Müller-Wille B., The Effect of International Terrorism on EU Intelligence Co-operation, JCMS 2008, vol. 46, number 1
• Rheinheimer F., Counterterrorism in the European Union: a Who’s Who of the Agencies Involved, (A Joint Publication of the Center for Defense Information and the Brussels Office of the World Security Institute), accessed at http://www.cdi.org/PDFs/EU%20Counterterrorism%20Francis%20Rheinheimer.pdf
• Wouters J., Naert F., The European Union after ‘September 11’, (Institute for International Law, Working Paper No 40, January 2003, revised March 2003), accessed at http://law.kuleuven.be/iir/nl/wp/WP/WP40ed2e.pdf
• Wróblewski, B., Angielski Azyl, in Gazeta Wyborcza, 10.04.2007
• Żurawski vel Grajewski., Unia Europejska wobec terroryzmu – reakcja na atak z 11 września 2001 r., in Polska w Europie, 2 (40), 2002

Web resources

• Balzacq T., Carrera S., The EU’s Fight against International Terrorism, Security Problems, Insecure Solutions, CEPS Policy Brief, (No. 80/July 2005), accessed at http://www.libertysecurity.org/ IMG/pdf/TheEU_sFightagainstInternationalTerrorism.pdf
• Balzacq T., Carrera S., Terrorism and Data Retention: Persistent Predicaments in the EU’s policy, accessed at http://www.libertysecurity.org/article509.html.
• http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/guides/457000/457031/html/default.stm.
• http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/uk/05/london_blasts/what_happened/html/default.stm
• Capuano M.J., More Cooperation for Better Security, Interview with Gijs De Vries, (EuroFuture, winter 2005) accessed at http://www.consilium.eu.int/uedocs/cmsUpload/DeVriesEF6_03.pdf
• http://www.consilium.europa.eu/cms3_fo/showPage.asp?id=772〈=en
• http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1149565,00.html
• http://eurojust.europa.eu/
• European arrest warrant replaces extradition between EU Member States, accessed at http://ec.europa.eu/justice_home/fsj/criminal/extradition/fsj_criminal_extradition_en.htm
• European arrest warrant ruled unconstitutional in Germany, accessed at: http://www.euractiv.com/en/justice/european-arrest-warrant-ruled-unconstitutional-germany/article-142674
• European Institute for European Studies, A secure Europe in a Secure World, European Security Strategy, (December 2003), accessed at http://www.iss.europa.eu/uploads/media/solanae.pdf
• http://www.frontex.europa.eu/
• Gruszczak A., Polska w G6 Kłopotliwy Sukces, accessed at http://www.wsisw.natolin.edu.pl/
• Hayes B., Peers S., Bunyan T., Statewatch, Scoreboard on post-Madrid counter-terrorism plans, accessed at http://www.statewatch.org/news/2004/mar/swscoreboard.pdf
• Jacobson M., Combating Terrorist Financing in Europe: Gradual Progress, accessed at http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=2583
• Jasiński F., Unia Europejska wobec walki z terroryzmem, (11.02.2005), accessed at http://www.wsisw.natolin.edu.pl/wsisw/wsisw.nsf/viewDOC/AGRK-6E7NK5
• Jasiński F., Perspektywy polityki walki z terroryzmem w UE, accessed at http://www.wsisw.natolin.edu.pl/wsisw/wsisw.nsf/viewDOC/AGRK-6E7NEU
• Luif P., The Treaty of Prüm: A Replay of Schengen?, accessed at http://www.unc.edu/euce/eusa2007/papers/luif-p-10h.pdf
• Narojek M., Peer evaluation – wskazówki z Brukseli, accessed at http://www.terroryzm.com/article/338/Peer-evaluation-wskazwki-z-Brukseli.html
• Program Haski, Implikacje i Zadania dla Polski, Centrum Europejskie Natolin, (8 December 2004), p.30, accessed at http://www.wsisw.natolin.edu.pl/wsisw/wsisw.nsf/viewDOC/ KREN-67HM58/$FILE/Program-Haski-implikacje….pdf
• Ulrich A., Holger Stark, Cordula Meyer, Dominik Cziesche, How Widespread is Terrorism in Europe, (July 11, 2005), accessed at http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,364661,00.html
• http://www.wsisw.natolin.edu.pl/wsisw/wsisw.nsf/viewDOC/AGRK-6U9G5Y

_________________________________________________
Treść artykułu naukowego: “The European Union counterterrorism policy before and after the 9/11 attacks: to what extent does the European Union have an integrated policy towards terrorism?” jest objęta prawem autorskim. Kopiowanie, powielanie bądź rozpowszechnianie bez zgody autora jest zabronione. Jako autor zgadzam sie na nieodpłatną publikacje treści artykułu naukowego, jednocześnie zastrzegając sobie prawo do nie wyrażenia zgody na publikacje w przypadku zmiany treści tekstu mojego autorstwa przez redakcje www.terroryzm.com.

Wśród różnych służb, także służby penitencjarne rożnych państw musiały dostosować się do nowych warunków, zwłaszcza że już od początku swojego istnienia różne grupy terrorystyczne dokonywały prób – nierzadko udanych – ucieczek lub uwalniania swoich członków z więzień i aresztów (choćby odbicie przywódcy włoskich Czerwonych Brygad R. Curcio lub jednego z liderów niemieckiej Frakcji Czerwonej Armii A. Baadera w latach siedemdziesiątych).

Te wydarzenia jak również wzrost liczby niebezpiecznych sytuacji powodowanych przez osadzonych, spowodował, że wiele służb więziennych utworzyło własne jednostki specjalne. Przykładem są amerykańskie jednostki SORT (Special Operations Response Team – Zespoły Reagowania Operacji Specjalnych) funkcjonujące w więzieniach federalnych jako nieduże, nieetatowe – ale dobrze wyszkolone i wyposażone jednostki interwencyjne, które prowadziły między innymi działania w czasie buntów (połączonych z wzięciem zakładników) przez kubańskich uchodźców na przełomie lat 80-tych i 90-tych , w czasie huraganu „Andrew” na Florydzie w 1994 roku – zapewniając ochronę transportów skazanych ewakuowanych poza obszar klęski żywiołowej, a nawet wspomagając policję w czasie zamieszek w Los Angeles w 1992 roku. Podobne jednostki istnieją także w stanowych i lokalnych strukturach więziennictwa. Po utworzeniu w bazie Guantanamo więzienia wojskowego dla terrorystów, na wypadek sytuacji nadzwyczajnych przygotowane są prawdopodobnie grupy specjalne ze składu pododdziałów żandarmerii ochraniającej ten obiekt.

Również służby jednego z najbardziej doświadczonych w walce z terroryzmem państw – Izraela, po buncie wywołanym w 2003 roku przez osadzonych terrorystów utworzyły jednostkę specjalna Masada. Istnieje tam także jednostka specjalna żandarmerii wojskowej, przewidziana do interwencji w więzieniu wojskowym.

Również w Polsce zauważono potrzebę powołania podobnych jednostek. Od kilku lat tworzone sa przy zakładach karnych i aresztach śledczych nieetatowe grupy interwencyjne. Formacje te opierają swoją działalność przede wszystkim na oddolnej inicjatywie tworzących je funkcjonariuszy, spotykających się z przychylnym odzewem kierowników jednostek organizacyjnych SW, dostrzegających problemy z jakimi musi się mierzyć Służba Więzienna – zwłaszcza osadzanie w aresztach i zakładach karnych członków zorganizowanych grup przestępczych, wprowadzenie do polskiego prawa statusu świadka koronnego – co oznacza konieczność ochrony osób ubiegających się o ten status, zagrożenie atakami na konwoje SW – w celu odbicia lub zabicia konwojowanych osadzonych. Wzrosło także zagrożenie buntami, oraz wzięciem zakładników przez osoby w takich wystąpieniach uczestniczące, lub usiłujące w ten sposób zbiec.

W ślad za powstaniem tych grup, rozpoczęło się ich specjalistyczne szkolenie, prowadzone zarówno w kraju jak i poza nim. Cenne było nawiązanie kontaktów ze służbami izraelskimi, co zaowocowało udziałem Polaków w szkoleniu tamtejszej jednostki specjalnej Masada, gdzie zostali oni wysoko ocenieni przez gospodarzy.

Na terenie Polski, bardzo cenne były szkolenia organizowane przez wrocłaski pododdział antyterrorystyczny Policji, w których brali udział także przedstawiciele Słuzby Więziennej. W sierpniu 2006 roku, we Wrocławiu odbyło się szkolenie z zakresu ochrony VIP-ów oraz świadków koronnych. Zajęcia obejmowały dwa dni, zarówno zajęć „na sucho” jak również z zastosowaniem ostrej amunicji i środków pozoracji pola walki, w trakcie których poznawano i ćwiczono procedury ochrony osób, sposoby reagowania na zagrożenia związane z atakiem na chronioną osobę w róznych warunkach (teren otwarty, zamknięty), z różnymi sposobami ataku (broń palna, granaty, ładunki wybuchowe). W szkoleniu brali udział przedstawiciele Policji, SW z Zakładu Karnego we Wrocławiu oraz Aresztu Śledczego Warszawa – Mokotów, Oddziałów Specjalnych Żandarmerii Wojskowej i BOR.
W miesiącu następnym odbyły się na poligonie wędrzyńskim duże ćwiczenia poświęcone rozwiązywaniu skomplikowanej sytuacji zakładniczej. Założono jednoczesny atak na budynek szpitala, autobus oraz samochody osobowe w których znajdowali się terroryści i zakładnicy. Utrudnieniem była nocna pora działań. W składzie trzech grup szturmowych znaleźli się także funkcjonariusze grup interwencyjnych SW. Mieszane grupy dokonały ataku, z użyciem ostrej amunicji na wskazane obiekty, działając według identycznych procedur i ściśle wyznaczonych dla każdej z grup celów ataku. Ćwiczenia udowodniły że przeprowadzenie złożonej operacji przez polączone siły pododdziałów specjalnych różnych służb jest wykonalne pod warunkiem jednolitości zastosowanych metod.

Kolejne ćwiczenia odbyły się na poligonie w Pstrążu, i były poświęcone tematyce zasadzek i taktyki wychodzenia z nich. W zajęciach brali udział także przedstawiciele jednostek wojskowych z praktycznym doświadczeniem wyniesionym z Iraku oraz doświadczeni funkcjonariusze policyjnych jednostek specjalnych. Ćwiczenia obejmowały problem reagowania na atak lub zasadzkę na konwój, w różnych sytuacjach, w różnym terenie, opuszczanie pojazdów, zasady wzajemnego ubezpieczania się, poruszanie się pojazdów i ich umiejętne wykorzystanie.

W roku 2007 reprezentanci Służby Więziennej brali udział w dwóch ćwiczeniach – ponownie na poligonie pstrążyńskim – obejmujących problematykę sytuacji zakładniczych w kontakcie bezpośrednim (czyli sytuacji w której sprawca przetrzymuje zakładnika trzymając go bezpośrednio przy sobie) oraz szturmu na duży obiekt – w tym przypadku teatr na obszarze poradzieckiego osiedla wojskowego. Zajęcia te zgromadziły liczne grupy z różnych służb, m.in jednostki GROM (w czasie zajęć na teatrze), 1 Pułku Specjalnego Komandosów, jednostek aeromobilnych i desantowo – szturmowych, oddziałów AT Policji, Oddziałów Specjalnych Żandarmerii, plutonów specjanych Straży Granicznej, przedstawiciele ABW, BOR, SOK, oraz zaproszeni goście z Niemiec.

Ciekawe szkolenie zorganizowano w Pionkach w roku 2005, których scenariusz zakładał prowadzenie akcji ratowniczej w czasie pożaru w pobliskiej fabryce, ale uwzględniono także wykorzystanie ewakuowanych z terenu jednostki osadzonych okazji do ucieczki, w trakcie której wzięli oni jednego z konwojentów jako zakładnika. W działaniach tych funkcjonariusze SW współpracowali z Sekcją AT Mazowieckiej KWP.

Wiedza i umiejętności uzyskane w trakcie tych cwiczeń bardzo poważnie wplynęły na podniesienie skuteczności i bezpieczeństwa funkcjonariuszy SW podczas wykonywanie czynności służbowych. Co ważniejsze, każde z tych ćwiczeń dotyczyło sytuacji która może się zdarzyć w trakcie czynności SW. Coraz więcej jest realizowanych zadań konwojowych z osadzonymi, zwłaszcza do placówek powszechnej służby zdrowia, a także w innych celach. Zwiększa to prawdopodobieństwo dokonania zasadzki na konwój, lub napadu w celu odbicia osadzonego. Obserwując aktywność polskiego świata przestępczego minionych kilkunastu lat, należy założyć że nie będzie problemem dla sprawców pozyskanie broni maszynowej, granatów i materiałów wybuchowych i użycie ich przeciw funkcjonariuszom.

Bardzo prawdopodobną sytuacją jest wzięcie przez osadzonego strażnika lub innej osoby jako zakładnika – czyli sytuacja zakładnicza w kontakcie bezpośrednim – i sprawca będzie tą drogą starał się opuścić teren aresztu lub zakładu karnego lub wymusić spełnienie innych żądań. Nawet posługując się nożem – przy odpowiedniej dozie szczęścia i determinacji doprowadzić do poważnej sytuacji. Już tak drobna z pozoru sytuacja wymaga użycia odpowiednich środków, którymi dysponują odpowiednio przygotowane i użyte grupy specjalne. W przeciwnym wypadku może powtórzyć się sytuacja z Saratowa z 1989 roku, gdy czterej osadzeni w tamtejszym więzieniu wzięli zakładników spośród cywilnych pracowników i współwięźniów, a nieprzygotowani do takiej sytuacji funkcjonariusze i ich przełożeni w zamian za wypuszczenie części zakładników – samochód i pistolet (!), a uwolnieni więźniowie ruszyli w rajd po mieście, porywając m.in osobę która była świadkiem na rozprawie jednego z nich. Sytuację po kilku godzinach rozwiązała grupa antyterrorystyczna Alfa szturmując mieszkanie w którym ukryli się przestępcy. Tak więc pojedynczy osadzony z nożem, może wymuszając określone zachowania na kolejnych etapach swojego działania stopniowo dorowadzić do sytuacji w której sprawców będzie kilku, zakładników nawet kilkunastu a co gorsza sprawcy mogą być już wówczas uzbrojeni w broń palną odebraną funkcjonariuszom i wydostać się na wolność, gdzie mogą doprowadzić do dalszych niebezpiecznych sytuacji. Posiadanie odpowiednich środków i procedur ich użycia pozwala takie zagrożenia dusić w zarodku.

Również duże sytuacje zakładnicze, w budynkach lub pojazdach, które do tej pory się nie zdarzyły, mogą z wysokim prawdopodobieństwem zaistnieć w obiektach kontrolowanych przez SW. Mogą one być skutkiem buntu, lub nawet napadu osób z zwenątrz celem uwolnienia określonych osób. Nie da się wykluczyć sytuacji w której sprawcy będą chcieli wymusić wypuszczenie tych osób poprzez wcześniejsze uprowadzenie osób postronnych (np. autobusu miejskiego lub szkolnego) aby wymóc na władzach AŚ lub ZK uwolnienie określonych przez nich osadzonych, a następnie zabór dalszych pojazdów – i wzięcie następnych zakładników przez przestępców – a potem próbę ucieczki w kilku grupach dla utrudnienia pościgu. Sytuacja taka może być określona jako mało prawdopodobna, ale faktem jest że już kilkakrotnie scenariusze wydarzeń określane jako „mało prawdopodobne” stawały się ponurą rzeczywistością – z zamachami 11 września na czele. Wiadomo że kilkakrotnie Policja ujawniała u członków grup przestępczych duże arsenały broni z karabinami wyborowymi i granatnikami przeciwpancernymi włącznie, o „kałasznikowach” nie wspominając. Łączność sprawny mogą zapewnić sobie kupując odpowiednią ilość telefonów komórkowych. Inny sprzęt – np. noktowizory czy kamizelki kuloodporne – jest łatwo dostępny dla osób posiadających odpowiednią sumę pieniędzy. Tak więc widać że możliwości są, a prędzej czy później pojawią się ludzie którzy będą gotowi z nich skorzystać.

Szczególnym zagrożeniem jest możliwy atak terrorystyczny – także mający miejsce poza więzieniem czy aresztem. Możliwa jest próba ucieczki osób które będą liczyć na obniżenie czujności innych służb, zajętych skutkami ataku. Mozliwe jest dokonanie ataku na obiekt podlegający SW lub wywołanie rozruchów przez terrorystów liczących na odwrócenie uwagi służb państwowych od miejsca głównego ataku. Biorąc pod uwagę fakt, że wyrażano już obawy co do możliwej współpracy zagranicznych grup terrorystycznych z polskimi grupami przestępczymi – zachęconymi być może korzyściami finansowymi – nietrudno wyobrazić sobie taki atak którego konsekwencje dotkną także więziennictwo. Szczególnym wyzwaniem może być to, że w danym momencie inne służby (np. Pododdziały AT Policji) będą zajęte inną sytuacją kryzysową, albo dynamiczny rozwój wydarzeń sprawi że nie zdążą one dotrzeć na miejsce.

Wreszcie, w przypadku aresztowania w Polsce terrorystów (niekoniecznie przebywających w celu dokonania zamachu ale np. ukrywających się po zamachu w innym kraju, próbujących zakupić broń itp), będą oni, już jako osadzeni nadal potencjalnym poważnym zagrożeniem, mogąc próbować ucieczki według jednego z powyższych scenariuszy, ale także próbować agitacji i rekrutacji nowych członków spośród pozostałych osadzonych. Wymaga to oczywiście odpowiedniej pracy operacyjnej, ale także przygotowania na możliwe sytuacje kryzysowe.

W trakcie szkolenia, ćwiczeń oraz rzeczywistych sytuacji, które zdarzały się do tej pory, ujawniły się pewne problemy związane z funkcjonowaniem grup specjalnych SW. Przede wszystkim ich szkolenie, jak powiedziano wyżej, opiera się często na ich własnej inicjatywie, nierzadko spędzają oni wiele czasu poza słuzbą na doskonaleniu swoich umiejętności. Możliwości do prowadzenia wartościowych szkoleń są, zwłaszcza na poligonach takich jak Wędrzyn, oraz w oparciu o zaplecze doświadczonych instruktorów z innych jednostek specjalnych. Wiele strzelnic, także cywilnych pozwala na przeprowadzenie ćwiczeń z zakresu użycia broni, przy odpowiednim, twórczym podejściu bardziej efektywnych od tradycyjnych strzelań statycznych.

Braki występują także wśród wyposażenia i uzbrojenia. Używane powszechnie kbk AKMS mogą w określonych sytuacjach spełniać role tzw. broni parasnajperskiej , która słuzyć może do osłony grup szturmowych (np. w czasie podejścia do obiektu), a także do prowadzenia ognia do osób znajdujących się na większych odległościach – także w terenie niezabudowanym. Broń ta może zostać wzglednie tanio ulepszona poprzez zakup specjalnych zestawów szyn montowanych zamiast łoża i nakładki rury gazowej, a także na pokrywie komory zamkowej. Szyny te pozwalają na montaż prawktycznie dowolnie wybranego zestawu latarek, celowników różnych typów, chwytów przednich, dwójnogów itd. Broń taka jest wykorzystywana przez niektóre pododdziały antyterrorystyczne Policji a koszt modernizacji jest dużo mniejszy od ceny nowej broni np. karabinka G-36.
W grupach interwencyjnych podstawową bronia były i są pistolety maszynowe. Produkowany i uzywany obecnie PM-98 jest jednak róznie oceniany, a zwłaszcza ograniczony jest asortyment dostępnego wyposażenia dodatkowego. Pistolety maszynowe MP5 i UMP, sa bronią zdecydowanie pod tym względem lepszą, bardziej ergonomiczną i niezawodną. Wada ich jest jednak cena, która jednak może zostać obniżona poprzez zakup większej partii broni (np. razem z inną służbą) co stwarza kupującym większe możliwości odnośnie negocjacji i ceny i warunków spłaty.

Bronią krótką powinny być nowoczesne pistolety kalibru 9mm z magazynkami o dużej pojemności. Kilka typów jest używanych w SW, z tym ze dla grup specjalnych broń powinna posiadać kilka dodatkowych cech, jak możliwość montażu oświetlenia taktycznego, odpowiednie kabury i linki zabezpieczające przed utratą broni, także – o ile użytkownicy uznają to za stosowne – magazynki o większej pojemności (20 nabojów i więcej, co zapewnia dużą siłę ognia ale przy zachowaniu mniejszych od pm/kbk wymiarów).

Cenną bronią są strzelby, przy czym najbardziej przydatne wydają się być tzw. „entry – gun” czyli krótkie wersje, pozbawione kolby. Pozwalają one sprawnie operować w ograniczonych przestrzeniach, przy użyciu odpowiedniej amunicji sforsować drzwi, zatrzymywać pojazdy oraz obezwładniać osoby niebezpieczne. Strzelby takie przenoszone najczęściej na elastycznej lince, która umożliwia ich „odrzucenie” na bok w razie potrzeby użycia innej broni jak pm czy pistolet.

Oprócz broni, istotne jest także zapewnienie funkcjonariuszom odpowiedniego wyposażenia służbowego. Takie przedmioty jak noże, narzędzia wyrażeniowe, odpowiednie umundurowanie (choćby mundury wykonane z materiałów trudnopalnych, kamizelki taktyczne) i środki ochrony bardzo poprawia efektywność działań.

Podsumowując, mimo pewnych problemów, Służba Więzienna stara się nadążać za aktualnymi wyzwaniami, tworząc i szkoląc swoje grupy specjalne, które w razie potrzeby będą w stanie samodzielnie lub wraz z innymi jednostkami rozwiązać lub zapobiec poważnej sytuacji kryzysowej.

Opracował: Michał Piekarski

Autor serdecznie dziękuje za pomoc w przygotowaniu artykułu funkcjonariuszom Grupy Interwencyjnej Zakładu Karnego nr 1 we Wrocławiu, w szczególności sierżantowi Piotrowi Osadczukowi

Faktu tego początkowo nie ujawniano, a jednostkę nazwano Special Forces Operational Detachment – D, co prawdopodobnie miało służyć jej zakamuflowaniu, gdyż terminem SFOD określa się zespoły „Zielonych Beretów” – A podstawową grupę specjalną, B to dowództwo kompanii, a C – batalionu. Z uwagi na anglojęzyczny alfabet fonetyczny, SFOD-D, zaczęto nazywać „Deltą”, a inna spotykaną nazwą jest Combat Applications Group. W środowisku sił specjalnych jednostka nazywana jest także „Dark Side” a jej członkowie : Delta boys lub D-boys.

Założycielem Delty był pułkownik Charles Beckwith, weteran sił specjalnych z Wietnamu. Tworząc nową formację odwiedził GSG-9 oraz 22 Pułk SAS, i dużą część wzorców przejął właśnie z Hereford. Selekcja przypominała brytyjską (długie marsze z wzrastającym obciążeniem), podobnie struktura organizacyjna, oparta na 16-sto osobowych plutonach i czteroosobowych drużynach. Z SAS pochodziły wzorce szkoleniowe i zapewne także zapożyczono także podstawową taktykę, jednak do tego typu informacji należy podchodzić z dużą dozą ostrożności, gdyż tamte lata to okres formowania tego co obecnie znamy pod nazwą „czarnej taktyki”, głównie w oparciu o wzorce wojskowe i niektóre policyjne, więc przepływ informacji mógł być obustronny. Być może wykorzystano doświadczenia z rajdu na Son Tay i mniejszych operacji odbijania jeńców w okresie wojny wietnamskiej, być może korzystano z doświadczeń policyjnych. Wiadomo, że Delta współpracowała szkoleniowo z US Secret Service w zakresie ochrony ViP-ów i szkolenia strzelców wyborowych. Oddział umieszczono w strukturach Centrum Działań Specjalnych im Johna F. Kennedy’ego w Fort Bragg, i co ciekawe, mimo że jednostka jest powszechnie znana, i zdobyła znaczny rozgłos, to oficjalnie nie istnieje i nie jest wykazywana w strukturach US Army.

Trzy lata po sformowaniu jednostki, zmierzyła się ona z poważnym kryzysem, którego skutki wydają się odczuwalne nawet dzisiaj. Chodzi oczywiście o niesławną operacje w Iranie. Delta stanowiła trzon grupy złożonej także z Rangersów, Zielonych Beretów, kontrolerów bojowych i pilotów z lotnictwa wojskowego. Operacja ta uwidoczniła braki w amerykańskich siłach specjalnych, zwłaszcza w zakresie wsparcia lotniczego oraz rozpoznania, n natomiast Delta właściwie nie miała okazji wykazać się w boju, gdyż jak wiadomo, operację przerwano na samym początku, na lądowisku Desert One. Porażka ta miała wyraźny wpływ na stosunek władz USA do kolejnych propozycji siłowego odbicia zakładników – w tym i kolejnych kryzysach. Kolejne operacje to odbicie zakładników z porwanego samolotu w Bangkoku (1981 rok) oraz operacja na Grenadzie w 1983. Wówczas wyznaczono jej zadanie uratowania więźniów politycznych z więzienia Richmond Hill, która to operacja, przeprowadzona później niż planowano, przebiegła z poważnymi problemami, i mimo ostatecznego sukcesu, spowodowała wzrost wzajemnych animozji pomiędzy komandosami a resztą armii. Lata osiemdziesiąte, to pomimo wzrostu napięć międzynarodowych i ekspansji terroryzmu, brak spektakularnych operacji. Wiadomo, że Delta kierowała specjalne grupy do ochrony szczególnie zagrożonych ambasadorów amerykańskich. Na operacje ratowania zakładników – zarówno w Libanie jak i na statku „Achille Lauro” – nie uzyskano akceptacji politycznej. „Achille Lauro” był włoskim statkiem wycieczkowym, uprowadzonym 7 października 1985 roku przez czterech terrorystów z Palestyńskiego Frontu Wyzwolenia, powiązanego luźno z OWP odłamu Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny, który to z kolei Front powstał w wyniku podziałów w OWP. Terroryści usiłowali także wymusić zwolnienie Palestyńczyków przetrzymywanych przez Izrael, a później także uzyskać azyl polityczny w Syrii. Gdy odmówiono spełnienia ich żądań,zamordowali obywatela USA pochodzenia żydowskiego. Syria nie wpuściła statku do swoich portów pod naciskiem opinii międzynarodowej. W końcu, statek zawinął do Port Saidu, a władze egipskie zgodziły się umożliwić im oraz przywódcy Mohammedowi Zaidanowi (alias Abu Abbasowi który porwaniem statku kierował z lądu) swobodny wyjazd w zamian za uwolnienie wszystkich zakładników. Delta, ISA i Seal Team Six były gotowe do przeprowadzenia ataku, jednak cały czas nie było zgody na taką opcję.

Kryzys związany z porwaniem „Achille Lauro” mógł zakończyć się aresztowaniem terrorystów – którzy po zwolnieniu zakładników odlecieli z Egiptu do Tunezji samolotem, który następnie Amerykanie zmusili do lądowania w sycylijskiej bazie Sigonella – ale aresztowanych chciały przejąć władze włoskie, które obawiając się dalszych ataków. Doszło do nieprzyjemnej sytuacji w której samolot z terrorystami okrążyli Amerykanie, a tych z kolei Włosi, a komandosi przez chwilę nie wiedzieli czy nie będą walczyć z Włochami, bowiem dowódca amerykański, gen. Stiner odmówił początkowo dopuszczenia do samolotu karabinierów. Ostatecznie, z powodów prawnych („Achille Lauro” podnosił włoską banderę, baza Sigonella była terytorium włoskim) terroryści zostali wydani Włochom, którzy pozwolili wyjechać im do Jugosławii, a potem do Iraku, gdzie Abu Abbas został schwytany przez amerykańskich żołnierzy (możliwe że z Delty) 14 kwietnia 2003 roku. Inne operacje z lat osiemdziesiątych to prawdopodobnie operacje w Ameryce Łacińskiej. Podobno komandosi prowadzili tam działania przeciwko kartelom narkotykowym. Niepotwierdzone informacje mówią także o działaniach wspólnie z siłami francuskimi w Libii przeciwko obozom szkoleniowym terrorystów. Inne z kolei mówią o planowanych działaniach mających na celu schwytanie poszukiwanych terrorystów, które jednak nie doszły do skutku.

Kolejną operacją w której brała udział Delta, było odbicie amerykańskiego przedsiębiorcy i działacza opozycyjnego, Kurta Muse w Panamie w roku 1989. Muse, aresztowany za prowadzenie opozycyjnej pirackiej stacji radiowej, stał się zakładnikiem Noriegi w momencie wzrostu napięcia w relacjach z USA. 20 grudnia, gdy siły amerykańskie dokonały inwazji na Panamę, komandosi Delty, przerzuceni przez 160 SOAR, uderzyli z więzienie, po dramatycznej akcji uratowali więźnia i utrzymali się na pozycji (śmigłowiec ewakuacyjny został zestrzelony, a inne nie mogły wylądować) do czasu przybycia odsieczy. Inni komandosi brali udział w akcji poszukiwania samego Noriegi, który jednak zdołał ukryć się w nuncjaturze apostolskiej, i po kilku dniach oblężenia poddał się Amerykanom.

W roku 1991, w trakcie wojny o Kuwejt, Delta wydzieliła zespół do ochrony generała Schwarzkopfa, a także siły do poszukiwania i zwalczania wyrzutni rakiet SCUD. Być może, planowano także operacje odbicia zakładników, a potem jeńców wojennych przetrzymywanych przez Saddama (wiadomo, że brytyjskie siły specjalne planowały taką operację). Być może Delta zaangażowana była także w inne operacje specjalne. Później skierowano jej szwadron C do Somalii, gdzie miała za zadanie pojmać generała Adida, co zakończyło się bitwą przedstawioną w książce i filmie „Black Hawk Down”. Następne operacje pokrywają się z zaangażowaniem militarnym i wywiadowczym USA w różnych miejscach globu : od Haiti, poprzez Kolumbię, Bałkany, wreszcie Irak i Afganistan. Znane są jedynie kulisy operacji w Kolumbii gdzie Delta i ISA wspomagały lokalną policję w walce z kartelem Escobara, co Mark Bowden przedstawił w książce „Killing Pablo”. Na Bałkanach planowano operacje pochwycenia serbskich przywódców, poszukiwanych przez trybunał haski. Operacje te nie doszły do skutku, z powodu braku dokładnych danych wywiadowczych, problemów we współpracy z sojusznikami, przecieków do Serbów, i w efekcie braku decyzji politycznej. O działaniach w Afganistanie wiadomo głównie to, że komandosi tej jednostki brali udział, wraz z anwersami, w październiku 2001 w rajdzie na domniemaną kryjówkę mułły Omara pod Kandaharem. Później zajmowali się zapewnieniem ochrony nowym władzom Afganistanu (obecnie tę usługę zapewnia firma DynCorp), a także prawdopodobnie brali udział w walkach z Talibami. W Iraku podobno ich działania były kluczowe dla całości operacji, zarówno rozpoznawcze, jak i dywersyjne. Po upadku reżimu Saddama operatorzy Delty brali i biorą udział w działaniach przeciwpartyzanckich, w tym w zespołach Task Force 121 (ścigającym Saddama) oraz Task Force 145 (ścigającym Al – Zarkawiego).W 2006 roku brali udział w działaniach w rejonie Faludży. Wówczas jeden z komandosów, otrzymał Distinguished Service Cross za męstwo jakim się wykazał w czasie odpierania ataków rebeliantów na dom zajęty przez grupę Amerykanów.

Ponadto, w ramach tzw. „Global War on Terror” Delta brała udział w misji doradczo – szkoleniowej na Filipinach (2002 rok), oraz być może w innych operacjach, zwłaszcza w Rogu Afryki.

Deltę angażowano także w działania wewnątrz USA, zwłaszcza w trakcie olimpiad w 1984, 1996 i 2002, jako odwód na wypadek zamachu terrorystycznego, a także jako obserwatorów i doradców w trakcie kryzysu w Waco w 1993 roku. Organizacja Delty jest niejawna, niemniej jednak dostępne informacje mówią o podziale na dowództwo, szwadron (kompanię) łączności, kompanię wsparcia i trzy kompanie bojowe. Dodatkowo, niepotwierdzone informacje mówią o plutonie lotniczym (używającym śmigłowców przemalowanych w barwy cywilne) i plutonie rozpoznawczym złożonym (w całości lub części) z kobiet. Podobno, do jednostki mogą zgłaszać się jedynie ochotnicy w stopniu powyżej kaprala, posiadający przeszkolenie spadochronowe, lub gotowi takowe odbyć. Selekcja podobno oparta jest na wzorcach SAS – czyli długie marsze przełajowe z wzrastającym obciążeniem, i zapewne także inne testy zarówno sprawnościowe jak i psychologiczne. Przebieg dalszego szkolenia jest nieznany, zapewne dzieli się ono na kilkumiesięczny etap wstępny, wspólny dla wszystkich, a następnie następuje okres szkolenia specjalistycznego. Nie jest jasne, czy specjalizacja występuje na poziomie kompanii czy plutonów, wiadomo jednak, że jakaś na pewno jest, co wynika z doświadczeń innych jednostek specjalnych na całym świecie.

Podstawowym zadaniem Delty jest prowadzenie operacji kontrterrorystycznych. Wraz z DevGru oraz innymi formacjami specjalnymi jest główną siłą przewidzianą do prowadzenia tego rodzaju działań poza terytorium USA, oprócz przeprowadzonych i planowanych operacji ratowania zakładników i pochwycenia („ekstrakcji”) terrorystów czy zbrodniarzy wojennych, często była używana do wsparcia Secret Service w ochronie prezydenta a także do ochrony innych ważnych osób.

Na terenie kraju natomiast, Delta może występować jako wsparcie liczebne lub techniczne dla służb policyjnych, w ściśle określonych przypadkach, takich jak zwalczanie terroryzmu (o ściśle politycznym tle), lub tłumienie zamieszek (ang. Civil disturbances). Takimi sytuacjami były między innymi olimpiady lub uroczystości objęcia urzędu przez prezydenta, wojsko może być także użyte w razie zamieszek wewnętrznych, oraz zamachów terrorystycznych, wraz z innymi siłami federalnymi na rozkaz prezydenta. Poza tym Delta, tak jak i inne formacje wojskowe mogą być bez specjalnych ograniczeń, użyte do ochrony lub przywrócenia porządku na terenie instalacji federalnych (w tym wojskowych) oraz innych działań, prowadzonych w interesie wojska. Wiąże się to z zakazem (wyrażonym w tzw. Posse Comitatus Act) wykorzystywania sił zbrojnych do działań policyjnych wobec cywili. W związku z tym Delta jedynie wyjątkowo mogła być brana pod uwagę w razie zagrożenia sytuacją kryzysową. Oprócz wspomnianych wydarzeń, były to także niektóre wizyty o podwyższonym ryzyku (podobno wizyta Papieża w 1995), być może inne wydarzenia. Wiadomo także o angażowaniu tej jednostki do działań typowo wojskowych, dywersyjno – rozpoznawczych. Świadczyć to może zarówno o jej dużej uniwersalności, ale też o braku w danym momencie innych jednostek zdolnych wypełniać te zadania (np. zaangażowanie w operacje w Iraku w 1991 roku u boku SAS mogło wziąć się z podobieństw pomiędzy tymi jednostkami, co mogło ułatwiać wspólne działania, innym wytłumaczeniem mogło być duże obciążenie 5th SFG wyspecjalizowanej w operacjach w tym regionie, która wydzieliła dużą liczbę żołnierzy jako doradców, tłumaczy i łączników do sojuszniczych jednostek z państw arabskich). Wreszcie, Delta udziela pomocy szkoleniowej innym jednostkom, w tym polskiemu GROM-owi.

W zakresie uzbrojenia, trudno wskazywać na konkretne typy zarówno z powodu braku pewnych informacji, jak i możliwości wybierania najbardziej adekwatnego do aktualnych potrzeb uzbrojenia. Najprawdopodobniej jest ono podobne do stosowanego w innych jednostkach specjalnych USA , czyli karabinki M4A1, rkm-y M249, ukm-y M240, karabiny wyborowe M24, M82, SR-25, pistolety M11, M1911A1, Mk 23 Mod 0 oraz ich wersje pochodne lub zamienniki. Być może używane są inne typy uzbrojenia, w tym egzemplarze z partii testowych, a także broń typowa dla aktualnych i potencjalnych przeciwników, czyli broń rosyjska, chińska i jej klony z innych państw, z rodziną AK na czele. Prawdopodobnie budżet i system zaopatrzenia tej jednostki pozwala na zakup dowolnej broni dostępnej na rynku, a także współpracuje z producentami broni, co np. zaowocowało niedawnym powstaniem karabinka HK416. Podobnie sprawa ma się z wyposażeniem – jednostka ta ma dostęp do najnowocześniejszych urządzeń technicznych. Reasumując, opisywana jednostka cechuje się bardzo wysokim poziomem wyposażenia i wyszkolenia. Problemem w jej działaniach były najczęściej brak wystarczającego wsparcia, zwłaszcza rozpoznawczego, transportowego i ogniowego (uwidoczniło się to zwłaszcza na Grenadzie i w Iranie), a także niejednoznaczne stanowisko polityków, podejmujących decyzje strategiczne, które kilkakrotnie uniemożliwiło podjęcie działań. Uwidacznia to zasadę że siły i środki wspierające jednostki specjalne należy traktować z równą uwaga jak same jednostki

Opracował: Michał Piekarski

Artykuł po raz pierwszy opublikowany na łamach miesięcznika „Komandos” numer 05/2007

Organa zajmujące się przestrzeganiem prawa w Stanach Zjednoczonych są –dzięki mediom masowym – jednymi z najbardziej znanych tego typu służb na świecie. Podobnie jak większość policji, również one posiadają jednostki określane jako kontrterrorystyczne bądź taktyczne.

Artykuł, dla lepszego zrozumienia zagadnienia, nie zacznie się od opisu genezy tych jednostek, ale od krótkiego wprowadzenia w podział administracyjny USA. Otóż Stany Zjednoczone cechują się wysokim stopniem decentralizacji władzy. Każdy z 52 stanów posiada własne zgromadzenie ustawodawcze, własny rząd z gubernatorem na czele, własne sądy i oczywiście policję. Niższym szczeblem są powiaty (hrabstwa – counties), zbliżone nieco do polskich oraz dystrykty, najczęściej obejmujące teren jednej miejscowości.

Na szczeblu lokalnym występują służby policyjne dwojakiego rodzaju. Pierwszym są Departamenty Policji, występujące najczęściej w miastach, będące częścią struktury administracji publicznej. Drugim są biura szeryfa, które są kierowane przez szeryfa obieranego w wyborach powszechnych, a jego funkcjonariusze nazywani są zastępcami szeryfa. Biuro szeryfa występuje głównie w małych miejscowościach, oraz na szczeblu powiatu (chociaż np. w San Diego nie ma departamentu policji ale biuro szeryfa). Policja na tym szczeblu jest podstawową służba dbającą o bezpieczeństwo i porządek publiczny, z którą obywatele najczęściej się stykają, i która pozostaje pod nadzorem władz lokalnych. Ma to istotne znaczenie polityczne, gdyż lokalne władze mają możliwość kreowania konkretnej polityki w zakresie zwalczania przestępczości i utrzymywania porządku publicznego i egzekwowania jej. Uwidoczniło się to na przykład w związku z problemem nielegalnych imigrantów, kiedy to w niektórych jurysdykcjach , władze zakazały policji kontrolować status osób z którymi mają do czynienia (np. zatrzymanych do kontroli drogowej), a w innych – pozwoliły przekazywać wykrytych w ten sposób nielegalnych imigrantów urzędowi imigracyjnemu. Ponadto do szczebla lokalnego można zaliczyć cały szereg wyspecjalizowanych służb, zajmujących się głównie ochroną szczególnych obiektów i obszarów, jak środki transportu (metro, lotniska), instalacje o znaczeniu strategicznym (bazy wojskowe, instalacje nuklearne, związane z programem kosmicznym, siedziby władz), więzienia. Ich ochroną zajmują się albo służby państwowe, albo wyspecjalizowane firmy.

Na szczeblu stanu policja jest organem wykonawczym władz danego stanu w zakresie prawa i porządku, mogącym w razie potrzeby udzielić pomocy policji lokalnej, jak również będącym w stanie działać niezależnie od niej. Policja stanowa najczęściej kojarzona jest (także medialnie) z patrolami autostradowymi, ale wypełnia także inne funkcje zwłaszcza śledcze w sprawach przekraczających kompetencje policji lokalnej, lub gdy pojawiają się watpliwości co do jej bezstronności. Bardzo często służy ona wsparciem szkoleniowym i technicznym dla lokalnych policji.

Szczebel federalny jest najbardziej skomplikowany i rozbudowany. Obejmuje on kilkanaście służb, podporządkowanych różnym departamentom, głównie bezpieczeństwa wewnętrznego (np. służba celna i graniczna, ochrona transportu), sprawiedliwości (FBI, DEA) ale także rolnictwa (służba leśna , zwalczająca także kłusownictwo i związane z nim przestępstwa) czy poczty (istnieje federalna policja pocztowa, zwalczająca przestępstwa dokonywane przy użyciu poczty). Podział ten jest skomplikowany i w poważnym stopniu utrudnia określenie jaka formacja de facto za co odpowiada. Teoretycznie, formacje federalne zajmują się przestępstwami federalnymi (czyli określonymi przez ustawy federalne) a lokalne i stanowe – wszystkimi innymi, ale to tylko teoria. Lokalne władze mogą poprosić o pomoc służby federalne czy stanowe, w określonych przypadkach te służby mogą jednostronnie przejąć dochodzenie, może wreszcie dojść do utworzenia połączonej grupy dochodzeniowej czy interwencyjnej. W rezultacie, trudno mówić o jakimś precyzyjnym określeniu zadań poszczególnych służb a ich liczebność jest niezwykle duża – według statystyk Departamentu Sprawiedliwości z 2004 roku ich liczba przekroczyła siedemnaście tysięcy , a liczba funkcjonariuszy sięgnęła ośmiuset tysięcy.

Impulsem do formowania w ramach policji jednostek specjalnych, nie była tak jak w Europie, masakra w Monachium, ale wcześniejsze incydenty z uzbrojonymi przestępcami, pojawienie się lewackiego terroryzmu w związku z ruchem antywojennym (szczególnie aktywne były organizacje takie jak Czarne Pantery, SLA, Weather Underground) i fala zamieszek na tle rasowym , jaka ogarnęła USA w latach sześćdziesiątych. Wielokrotnie władze wzywały na pomoc Gwardię Narodową. W roku 1967 młodzi policjanci z Los Angeles Police Department, Daryl F. Gates i John Nelson, utworzyli pierwszą jednostkę SWAT – Special Weapons And Tactics. Pierwotna nazwa, Special Weapons Assault Team, nie została zaakceptowana jako zbyt agresywna i przez to niezgodna z pożądanym wizerunkiem policji. SWAT dzielił się na 15 zespołów czteroosobowych, aktywowanych tylko w razie potrzeby lub na czas szkolenia. Zespoły te przede wszystkim miały zapewnić obronę posterunków policji w trakcie zamieszek, i przez to nazywano je „station defence teams”. Ich debiutem bojowym był nalot na dwie kryjówki organizacji Czarne Pantery, 9 grudnia 1969. Doszło do strzelaniny, w wyniku której trzech policjantów i trzech terrorystów zostało rannych, a podejrzani poddali się. Cztery lata póżniej, SWAT został przeformowany w jednostkę pełnoetatową, podporządkowaną Metropolitan Division LAPD. W tym czasie kolejne służby zaczeły tworzyć swoje jednostki specjalne, w tym w 1971 roku pierwsza służba federalna – US Marshall Service powołała do życia Special Operations Group. Początki tych formacji były bardzo trudne. Opieranie się na dotychczasowych doświadczeniach, głównie wojskowych sił specjalnych, i aktualnie dostępnym wyposażeniu nie zawsze skutkowało dobrymi rezultatami. Na dobrą sprawę, działano metodą prób i błędów, ale był to typowy problem wszystkich formacji przeciwterrorystycznych w tym okresie.

W tym czasie ukształtowały się już dwa modele funkcjonowania jednostek SWAT (poszczególne jednostki przybierały różne nazwy, jednak zwyczajowo określa się je tym mianem). Pierwszy i częstszy określany jest jako part – time. W tym systemie, funkcjonariusze pełnią swoje normalne obowiązki, a w regularnych odstępach czasu poświęcają jeden dzień na zajęcia szkoleniowe (z reguły raz na tydzień lub raz na dwa tygodnie). W razie potrzeby użycia jednostki, policjanci wzywani są najczęściej przez pagery lub telefony komórkowe, przy czym często w celu minimalizacji czasu reakcji funkcjonariusze przewożą podstawowy sprzęt w samochodach służbowych. Rozwiązanie takie jest przede wszystkim oszczędne, wobec czego stosuje je około 90% jednostek. Ma ono oczywiście swoje wady, zwłaszcza ograniczenie zakresu i poziomu szkolenia. Drugi model, znacznie rzadszy to full – time, czyli jak nietrudno się domyślić – stałe przypisanie funkcjonariuszy do SWAT, połączone z reguły z pełnieniem stałych dyżurów.

W latach osiemdziesiątych grupy SWAT stały się już stałym elementem służb policyjnych. Funkcjonowały przy wielu policjach lokalnych, stanowych, służbach federalnych, zaczęto je formować w zakładach karnych, instalacjach wojskowych (w ramach formacji żandarmerii) oraz innych ważnych obiektach. Wzrost przestępczości w latach osiemdziesiątych, zwłaszcza związanej z narkotykami, ponowny wzrost zagrożenia ze strony terrorystów znalazły swoje odbicie w rozwoju jednostek specjalnych. Formacje te okrzepły, wypracowały odpowiednią do swoich potrzeb taktykę, na rynku pojawiły się specjalne modele broni i wyposażenia, a także ośrodki szkoleniowe. Proces ten trwa do dziś, stymulowany przez wzrost nakładów na policję w latach dziewięćdziesiątych i zagrożenie ze strony Globalnych Sieci Islamistycznych. Formacje SWAT na szczeblu lokalnym i stanowym są najczęściej nieliczne, w granicach od dziesięciu do czterdziestu funkcjonariuszy. Można je potraktować jako odpowiednik naszych Nieetatowych Grup Realizacyjnych. W większych miastach jednostki te są liczniejsze, czasami pełnoetatowe (Los Angeles, Nowy Jork) i są bliższe polskim SPAP-om w zakresie zadań i możliwości. Podobnie sprawa się ma z policjami stanowymi. Zadania obydwu są bardzo podobne, sa to głównie incydenty ze szczególnie niebezpiecznymi przestępcami (uzbrojonymi, zabarykadowanymi, przetrzymującymi zakładników), wykonywanie nakazów aresztowania i przeszukania w stosunku do takich osób, czasami są to także zadania obserwacji podejrzanych, ochrony osób czy obiektów (np. sądów), obezwładniania osób z zaburzeniami psychicznymi. Jednostki z miast mogących być areną ataku terrorystycznego, oraz te które funkcjonują w ochronie ważnych obiektów, dodatkowo przygotowywują się na sytuacje o bardziej skomplikowanej naturze, jak ataki z użyciem broni masowego rażenia. Struktura, podległość organizacyjna, a także taktyka są zróżnicowane z uwagi na odmienne uwarunkowania w jakich działają. Zasadniczo szkolenie i taktyka nie odbiegają od ogólnoświatowych kanonów. Obejmują przede wszystkim trening strzelecki, szturmowania pomieszczeń, środków transportu, medycynę polową, techniki linowe, a w zależności od potrzeb także inne tematy jak np. działania wodne, czy w terenie górskim lub pustynnym. Część jednostek jest tworzona i finansowana przez kilka lub więcej agencji z danego obszaru, z uwagi na związane z tym koszty, co jest dodatkowym utrudnieniem z punktu widzenia dowodzenia i logistyki. Wiele jednostek funkcjonuje w jednej strukturze z zespołami negocjatorów, a także z zespołami EOD (rozbrajania urządzeń wybuchowych).

Jednostki federalne wykonują podobne zadania, ale są wyraźnie odmienne pod względem szkolenia, organizacji i wyposażenia. Jednostki te wykonują zadania niejako „w obrębie” własnej służby, co znajduje odbicie w procesie ich szkolenia, wyposażeniu i organizacji, w przeciwieństwie do policji, będącej bardziej ogólnie zorientowaną formacją.

Przede wszystkim, w ramach jednej służby występuje kilkanaście grup bojowych, najczęściej z jedną jednostką centralną i licznymi jednostkami terytorialnymi, lub też wyspecjalizowanymi. Na przykład, FBI posiada centralną jednostkę HRT (full – time) i silny komponent wspierający (logistycy, negocjatorzy, lotnicy, analitycy, technicy) zgrupowane w Critical Incident Response Group, oraz 56 jednostek SWAT w swoich biurach terenowych, z których 9 to duże, etatowe tzw. enhaced SWAT a pozostałe to pododdziały nieetatowe. Najczęściej dana służba unifikuje szkolenie i wyposażenie wszystkich swoich jednostek, co pozwala na szybkie koncentrowanie sił w określonych miejscach. Grupy centralne liczą do kilkudziesięciu agentów (np. HRT – 91 osób, w tym 56 w sekcjach bojowych), terytorialne są zbliżone liczebnością do lokalnych jednostek policji. Nietypowa pod tym względem jest agencja antynarkotykowa DEA, która wydzielonych jednostek szturmowych nie posiada. Z kolei Secret Service nie posiada jednej centralnej grupy specjalnej, ale dwie wyspecjalizowane : przydzielony do ochrony prezydenta Counter Assault Team oraz należący do Uniformed Division (ochrony obiektów) Emergency Response Team. Jednostki SWAT pod względem zadań, struktur i wyposażenia są niezwykle – w porównaniu z innymi państwami – zróżnicowane. Z jednej strony, jest to zjawisko korzystne z uwagi na zróżnicowanie warunków ich działania, z drugiej – rodzi to wiele problemów, począwszy od kwestii prawnych, a kończąc na wyposażeniu i szkoleniu.

Stosunkowo trudno jest wskazać z góry, w jakich sytuacjach, jakie agencje będą w stanie efektywnie funkcjonować. Na przykład, zajęcie budynku przez uzbrojonych przestępców, może być – w zależności od tła incydentu, motywacji sprawców a nawet tego jaki jest status tegoż budynku – aktem kryminalnym, lub terrorystycznym. Może się okazać, że sprawa leży w kompetencjach władz lokalnych, federalnych, wreszcie może się okazać, że istnieją przesłanki zezwalające na użycie wojska. Nie jest to prostą funkcją skali skomplikowania incydentu, jak w innych krajach. Powoduje to, że wiele jednostek musi wykonywać szereg zadań, które nakładają się na siebie, co może prowadzić do nieefektywnej alokacji zasobów. Kolejnym problemem są same zasoby. O ile agencje federalne raczej nie mają problemów z budżetem, to małe lokalne policje bardzo często mogą sobie pozwolić na stosunkowo szczupłe i relatywnie skromnie wyposażone struktury, lub też partycypują we wspólnych strukturach, co może rodzić poważne problemy z kierowaniem taką jednostką. Wiele jednostek jest także często używanych niekoniecznie tylko w sytuacjach tradycyjnie wymagających ich użycia, na przykład patrolując dzielnice szczególnie dotknięte działalnością gangów. Trzecim istotnym problemem jest możliwość niekorzystnego rozwoju sytuacji w czasie wspólnych działań, w następstwie zróżnicowanych procedur i sposobów działania poszczególnych jednostek.

Mimo tych problemów, a także krytyki ze strony organizacji obrońców praw obywatelskich – podnoszących obawy o militaryzację sił policyjnych i używanie nadmiernej w ich ocenie przemocy – jednostki SWAT udowodniły swoje znaczenie i przydatność. W świetle ewolucji i coraz większej brutalizacji zorganizowanej przestępczości i terroryzmu mają zapewnioną przyszłość jako istotne składniki systemu bezpieczeństwa państwa.

Opracował: Michał Piekarski

W niniejszej pracy, pojecie „siły policyjne” przyjęto jako określenie ogólne, oznaczające „formacje uzbrojone, działające w imieniu państwa, zwalczające i zapobiegające przestępczości, biorące udział w procesie egzekwowania odpowiedzialności karnej sprawców czynów zabronionych ”. Definicja ta obejmuje więc szeroki wachlarz służb : od Policji, poprzez Straż Graniczną, Żandarmerię Wojskową, Biuro Ochrony Rządu, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, aż po Służbę Więzienną.

Do innych struktur siłowych można zaliczyć takie podmioty jak : Wojsko Polskie (Żandarmerię, będącą integralną częścią WP wyróżniono wcześniej z powodu specyfiki tej służby), Agencję Wywiadu (prowadzącą działania poza granicami kraju), a także Wojskowe Służby Informacyjne. Jako formację uzbrojone można traktować Urząd Kontroli Skarbowej, oraz Straż Ochrony Kolei.
Mianem zagrożeń o charakterze terrorystycznym proponuję określić sytuacje w których sprawcy przestępstwa (niezależnie od kierujących nimi motywów) sięgają po metody działania typowe dla terrorystów. W szczególności są to : branie zakładnika lub zakładników, opanowywanie obiektów stałych (budynki) lub ruchomych (statki wodne lub powietrzne, pociągi, pojazdy samochodowe), podkładanie bomb, a także zamach na obiekt lub osoby z użyciem broni palnej lub urządzeń wybuchowych. Tak więc źródłem zagrożenia o charakterze terrorystycznym jest zarówno terroryzm polityczny jak i terror kryminalny. Niezależnie od źródła zagrożenia, powstaje sytuacja kryzysowa, w której mamy do czynienia z następującymi skutkami :

• zagrożeniem dla życia i zdrowia ludzkiego, nierzadko w znacznych rozmiarach,
• zagrożeniem dla mienia, w tym zwłaszcza urządzeń i obiektów o dużej wartości materialnej, bądź takich, których zakłócenie działania może spowodować poważne następstwa
• zakłóceniem działania instytucji i służb publicznych, a także infrastruktury
• w przypadku politycznej motywacji sprawców, występuje próba wpłynięcia na decyzje władz państwowych.

Jak więc widać, ten rodzaj zagrożenia jest zjawiskiem groźnym dla państwa i społeczeństwa. W celu jego zmniejszenia stosowane są różne środki – od prawnych po fizyczną eliminację zagrożeń.

Fizyczna eliminacja zagrożeń o charakterze terrorystycznym oznacza działania o charakterze siłowym, podejmowane w celu :

• uwolnienia zakładników,
• odzyskania kontroli nad opanowanymi przez terrorystów obiektami,
• zatrzymania lub eliminacji sprawców zagrożenia o charakterze terrorystycznym, jak również odzyskania znajdujących się w ich rękach niebezpiecznych urządzeń lub materiałów (broń, materiały wybuchowe, substancje trujące, itp. ).

Należy zwrócić uwagę na fakt, że wyżej wymienione działania mogą być prowadzone w jednej z trzech faz sytuacji w której mamy do czynienia z zagrożeniem o charakterze terrorystycznym : przed dokonaniem zamachu, w trakcie jego dokonywania, i po nim.

Ostatnią kwestią terminologiczną jest zdefiniowanie pojęcia jednostek taktycznych oraz kontrterrorystycznych .

Mianem jednostek kontrterrorystycznych proponuję określić jednostki specjalne, zarówno wojskowe , jak i policyjne, przeznaczone, wyszkolone i wyposażone do prowadzenia działań ratowania zakładników, w szczególności odbijania obiektów stałych lub środków transportu opanowanych przez terrorystów. Natomiast jednostki taktyczne, to w znaczeniu użytym w niniejszej pracy, jednostki służb policyjnych (lub innych struktur siłowych), przeznaczone do wykonywania szczególnie niebezpiecznych zadań na korzyść służb macierzystych. Zadania te to :

• zatrzymywanie szczególnie niebezpiecznych przestępców, zwłaszcza uzbrojonych bądź zabarykadowanych,
• uwalnianie zakładników, zwłaszcza gdy dana sytuacja nie wymaga użycia jednostki kontrterrorystycznej,
• udział w ochronie ważnych osób lub obiektów, zwłaszcza jako oddział kontruderzeniowy,
• udział w konwojowaniu szczególnie niebezpiecznych przestępców, a także w ochronie rozpraw sądowych i innych czynności procesowych z ich udziałem,
• udział w wykrywaniu i neutralizowaniu urządzeń wybuchowych.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że zadania jednostek kontrterrorystycznych i taktycznych wzajemnie się przenikają i uzupełniają. W szczególności dotyczy to operacji uwalniania zakładników, gdzie z powodu złożoności problemu, trudno jest wyznaczyć jednoznaczne kryteria podziału pomiędzy działaniami pozostającymi w gestii jednostek taktycznych, a prowadzonymi przez jednostki kontrterrorystyczne. Ponadto, może dojść do sytuacji wymagającej wspólnego działania obydwu rodzajów sił, zwłaszcza w razie poważnego kryzysu (np. wzięcie dużej liczby zakładników, albo symultaniczne zamachy w kilku miejscach).

W chwili obecnej, w Polsce istnieje duża liczba jednostek specjalnych, zarówno taktycznych (zdecydowana większość) jak i kontrterrorystycznych (zdecydowana mniejszość. Teraz zostanie przedstawiona lista tych jednostek, z uwzględnieniem ich podziału pod względem przynależności do konkretnych służb, jak i podziału na jednostki taktyczne i kontrterrorystyczne.

Pierwszą omówiona służbą jest Policja. Jest to największa istniejąca w Polsce służba odpowiedzialna za zwalczanie przestępczości i bezpieczeństwo obywateli. Posiada ona również największą ilość jednostek specjalnych, z których pierwszą – Wydział Zabezpieczenia Stołecznego Urzędu Spraw Wewnętrznych – powołano do życia w 1976r., jako jednostkę o przeznaczeniu kontrterrorystycznym (jej podstawowym zadaniem miało być odbijanie porwanych samolotów). Jednostka ta w 1990 roku została przemianowana na Wydział Antyterrorystyczny Komendy Stołecznej Policji, a obecnie jest podporządkowana Komendzie Głównej Policji, jako Zarząd Operacji Antyterrorystycznych . Jest to największa policyjna jednostka specjalna w Polsce, licząca ponad 120 ludzi . Jest ona również najlepiej wyposażona, wyszkolona i najbardziej doświadczona. Już w 1992r. dostarczono jej pistolety maszynowe MP5, co w innych jednostkach miało miejsce 6 lat później, od roku posiada także nowoczesne karabinki szturmowe G-36K i G-36C oraz wytłumione pistolety maszynowe MP5SD6 (jako jedyna jednostka policyjna). Prowadzi ona także regularne ćwiczenia operacji odbijania zakładników, w tym z samolotów i platform wiertniczych.

Wydział AT/ZOA jest główną polską jednostką kontrterrorystyczną, i w razie poważnego zagrożenia to na niej spocznie największy wysiłek rozwiązywania sytuacji kryzysowej. Jest także wykorzystywana jako jednostka taktyczna, do wspierania działań innych pionów Komend Głównej i Stołecznej. Głównie wykorzystywana jest do zatrzymywania szczególnie niebezpiecznych przestępców, a także ich konwojowania i ochrony rozpraw sądowych z ich udziałem. Ma to zarówno pozytywne efekty („ostrzelanie” operatorów w realnych działaniach) jak i negatywne (zakłócenie cyklu szkolenia – zamiast ćwiczyć duże operacje, jednostka musi brać udział w drugorzędnych działaniach – np. konwojowych).

W strukturze Policji występują także inne jednostki. Największą grupą są istniejące przy komendach wojewódzkich Samodzielne Pododdziały Antyterrorystyczne Policji (SPAP). Utworzono je w 1978r. jako plutony specjalne ZOMO w następujących miastach : Gdańsk. Łódź, Katowice, Kraków, Poznań, Szczecin i Wrocław, a kilka lat później sformowano jeszcze plutony w Białymstoku i Rzeszowie . Jednostki te były częścią sił ZOMO w danym województwie. Ponadto od końca lat siedemdziesiątych istniała grupa specjalna w Komisariacie MO na lotnisku Okęcie. W roku 1990 przeformowano plutony specjalne na kompanie (od 1991r – Kompanie Antyterrorystyczne),a w 1999 roku przemianowano je na Samodzielne Pododdziały Antyterrorystyczne (SPAT lub SPAP – obie nazwy w zasadzie używane są wymiennie, ale ta druga jest ostatnio używana częściej). Wraz ze zmianą nazwy, jednostki te przeniesiono w bezpośrednie podporządkowanie komendantom wojewódzkim. Jednostka na Okęciu została w 1990 nazwana Samodzielnym Plutonem Antyterrorystycznym , a w roku 2003 została rozwiązana. Ponadto po reformie terytorialnej kraju, w utworzono dodatkowe SPAP-y (województwa : Lubuskie, Świętokrzyskie, Mazowieckie, Lubelskie, Warmińsko – Mazurskie i Kujawsko – Pomorskie) , w kilku przypadkach przeformowywując istniejące wcześniej, tzw. „nieetatowe” grupy realizacyjne. Od pewnego czasu grupą taktyczną dysponuje Centralne Biuro Śledcze, ale nieznana jest jego liczebność i uzbrojenie (prawdopodobnie jest etatowa, ponoć dobrze uzbrojona)

Wymienione wyżej jednostki Policji zalicza się do tzw. „etatowych” jednostek specjalnych. Oznacza to, że są to jednostki policji powołane jako jednostki specjalne (antyterrorystyczne – AT). Skutkuje to tym, że ich funkcjonariusze mają w związku z tym nieco inne normy płacowe i rentowo – emerytalne niż inni policjanci, ponadto jednostki te maja odmienne normy wyposażenia i uzbrojenia (które jest tym jednostkom przydzielane właśnie na podstawie ich ujęcia w etatach Policji jako jednostek antyterrorystycznych właśnie). Pododdziały te są podporządkowane komendantom wojewódzkim i używane są na ich rozkaz, ale mogą być także użyte na terenie całego kraju na rozkaz Komendy Głównej, co pozwala na wzajemne wspieranie się w razie potrzeby. Istnieje także system wspólnych szkoleń i zgrupowań co do pewnego stopnia ujednolica szkolenie i taktykę.

Poszczególne jednostki różnią się liczebnością. Starsze (istniejące przed reformą terytorialną ) liczą po około 50 ludzi, młodsze – około 30. W ich skład liczą , ogólnie rzecz biorąc : dowództwo, sekcje szturmowe i sekcja pirotechniczna (dokładna liczebność i struktura są utajnione). Bronią krótką są pistolety „Glock-17” i „Glock-19” oraz pistolety maszynowe : polskie PM-84P i PM-98 „Glauberyt” (nie dostosowane do działań AT- między innymi przez brak akcesoriów takich jak tłumiki, celowniki, oświetlenie taktyczne – poza PM-98 i ogólnie nieergonomiczną konstrukcję ) izraelskie „Mini – Uzi” oraz niemieckie MP5A3. Jako broni wsparcia używa się karabinków AKMS, a dostępne są także karabiny maszynowe PK. Używa się także strzelb kal. 12 typu Mossberg 500 ATP6 (do miotania pocisków gumowych i forsowania drzwi), oraz wyrzutni granatów łzawiących RWGŁ-3 (wraz z tzw. siatkowym zestawem obezwładniającym SZO-84) oraz granatników RGA-86 (do obezwładniania osób – występuje w niewielkich ilościach). Bronią snajperów są fińskie karabiny TRG-21 na nabój 7,62×51.

SPAP-y są , pomimo nazwy, przede wszystkim jednostkami taktycznymi, i w tej roli są używane. Wykazują się dużą skutecznością działania w tym zakresie. W razie konieczności podejmowania działań kontrterrorystycznych, będą w stanie skutecznie rozwiązywać incydenty o mniejszej skali (odbicie autobusu, małego – klasy ATR-72 samolotu, odbicie niewielkiego budynku). W dużych operacjach (porównywalnych z Dubrowką) – problemem może się okazać niedostateczne wyposażenie – np. braki w broni wytłumionej (tłumiki są tylko do TRG-21 i AKMS), a także niewielkie doświadczenie w tego typu operacjach (niewielka ilość ćwiczeń na dużych obiektach – teatrach, kinach, centrach handlowych itp. ). SPAP-y stanowią jednak wartościowe jednostki zdolne wspierać siły kontrterrorystyczne w dużych operacjach.

Kolejną grupą jednostek policyjnych są jednostki tzw. „nieetatowe”. Są one tworzone na różnych szczeblach, w różnych jednostkach policyjnych (komendy miejskie, powiatowe, a także wydziały kryminalne komend wojewódzkich, policja sądowa). Ich nieetatowość polega na tym, że są to – formalnie zwykli policjanci (a zatem typowe są normy uposażenia, wyposażenie itp.) którzy są powołani do składu grupy specjalnej na takich samych zasadach jakie określają tworzenie innych grup poza istniejącymi stale strukturami (np. specjalne grupy dochodzeniowe itp.). Ponieważ nie ma centralnych wytycznych dotyczących ich tworzenia, struktury, wyposażenia, panuje w tej materii praktycznie całkowita dowolność. (z reguły Podobnie jest z poziomem ich wyszkolenia, jednak grupy nieetatowe często są szkolone przez instruktorów ze SPAP-ów, co podnosi jego poziom.

Grupy nieetatowe (tzw. „realizacyjne”) są jednostkami typowo taktycznymi, wykonującymi zadania na korzyść swoich macierzystych jednostek. Są one podobne do wykonywanych przez jednostki etatowe. Problemem może się jednak okazać brak odpowiedniego wyposażenia i uzbrojenia (z reguły jest to „średnia policyjna” : Glock-17/19, P-99 albo P-83 jako broń krótka, PM-84P/98 jako broń maszynowa i AKMS jako broń wsparcia – natomiast brak jest strzelców wyborowych), oraz słabe wyszkolenie ( limitowana baza szkoleniowa). Powoduje to że jednostki te w obecnym stanie rzeczy nie mogą być brane pod uwagę jako jakiekolwiek uzupełnienie działań kontrterrorystycznych. Natomiast jednostki te są cenne jako siły zastępujące etatowe SPAP-y w mniej skomplikowanych sytuacjach ( np. w policji sądowej – ochrona rozpraw).

Wojsko Polskie jest formacją nastawioną na zapewnienie Polsce bezpieczeństwa zewnętrznego. Jednak w jego szeregach znajdują się dwie jednostki z interesującego nas zakresu.
Pierwszą z nich jest Jednostka Wojskowa nr 2305 , czyli Wojskowa Formacja Specjalna GROM. Powstała ona w 1990 roku, dzięki pomocy rządów USA i Wielkiej Brytanii, w odpowiedzi na zagrożenie ze strony terrorystów palestyńskich w czasie operacji „Most” . Jednostka ta była od początku tworzona jako oddział kontrterrorystyczny . Jest ona dobrze wyposażona (prawdopodobnie najlepiej uzbrojony oddział specjalny w Polsce – np. jako jedyny posiada karabiny snajperskie kalibru 12, 7mm), od początku współpracująca z odpowiednikami za granicą (głównie z Amerykanami i Brytyjczykami). Nie posiada jednak dużego doświadczenia w operacjach typowo kontrterrorystycznych, ma na koncie jedynie kilka operacji w ogóle (Haiti, Irak, Bałkany). Ponadto GROM po przejściu do Ministerstwa Obrony Narodowej, został obarczony szerszym zakresem zadań (także tymi o charakterze typowo wojskowym), co dodatkowo osłabia jego możliwości w zakresie operacji kontrterrorystycznych. Ponadto w bardzo ograniczonym zakresie JW 2305 współpracuje z jednostkami policyjnymi, co w razie wspólnej operacji będzie miało wyraźne, negatywne konsekwencje.

Poza GROM-em w Wojsku Polskim istnieje jeszcze jedna jednostka specjalna – Wydział Ochrony Specjalnej Żandarmerii Wojskowej , obecnie przeformowywany i powiększany. Jest to jednostka która zajmuje się ochroną Ministra Obrony Narodowej i wiceministrów, oraz Szefa Sztabu Generalnego. W nowej postaci, jednostka ta ma się zająć również interwencjami w razie sytuacji kryzysowych na obiektach wojskowych , a także brać udział w pościgach za uzbrojonymi dezerterami. Z uwagi na charakter tych zadań, celowe jest prowadzenie ciągłej współpracy z jednostkami policyjnymi, co zaprocentuje w czasie wspólnie prowadzonych działań. Możliwe też będzie użycie tej jednostki do wspierania innych służb w razie takiej potrzeby.

Użycie tych jednostek , jako części Wojska Polskiego , do działań kontrterrorystycznych na terenie kraju jest możliwe w oparciu o Ustawę o Policji (artykuł 18 ust. 3 i 4) – wymagana jest do tego zgoda Prezydenta RP, a oddziały i pododdziały WP używają broni palnej na zasadach przewidzianych dla policjantów (co określa odpowiednie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5.03.1991).

Kolejnymi służbami posiadającymi w swoim składzie jednostki specjalne – wszystkie te jednostki są to jednostki taktyczne – są : Straż Graniczna i Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Straż Graniczna posiada w swoich strukturach 13 plutonów specjalnych oraz jednostkę centralną – Wydział Zabezpieczenia Działań Zarządu Operacyjno – Śledczego Komendy Głównej SG. Plutony specjalne natomiast występują na szczeblu Oddziałów SG. Są to niewielkie jednostki, liczące po około 20 – 30 funkcjonariuszy, wykonujące głównie zadania z zakresu zatrzymywania szczególnie niebezpiecznych podejrzanych. Ich uzbrojeniem są pistolety „Glock-17” lub CZ-75 oraz pistolety maszynowe PM-98„Glauberyt”. Bronią wsparcia są – niejako tradycyjnie – karabiny AKMS. Lepiej uzbrojony jest WZD – posiada on pistolety maszynowe MP5A5 i MP5KA4, a jego snajperzy używają karabinów SIG-3000. Generalnie jednak siły te reprezentują ograniczony potencjał w zakresie działań kontrterrorystycznych, niemniej jednak należy brać pod uwagę udział tych sił w takich operacjach, jeśli miały by miejsce w strefie przygranicznej, wodach terytorialnych lub na obszarze przejścia granicznego.

ABW dysponuje jedną jednostką taktyczną – Wydziałem V Departamentu Postępowań Karnych ABW, również o niewielkiej liczebności, a uzbrojonym podobnie jak centralna grupa specjalna Straży Granicznej.

Z punktu widzenia niniejszej pracy istotne może być też odnotowanie faktu powołania grup taktycznych w ramach Straży Ochrony Kolei. Nie wiadomo jednak nic o ich wyposażeniu, ani wyszkoleniu, poza tym że grupa ta odbyła co najmniej 1 sesję treningową ze Strażą Graniczną (ćwicząc interwencję w pociągu). Ponadto grupy taktyczne istnieją bądź istniały w : Biurze Ochrony Rządu (kompania manewrowa przejęta po Nadwiślańskich Jednostkach Wojskowych), Urząd Kontroli Skarbowej (niewielka grupa wcześniej w strukturach Inspekcji Celnej) i Służba Więzienna (grupy interwencyjne przy niektórych zakładach karnych i aresztach śledczych).

Po tym, dość długim przedstawieniu istniejących jednostek taktycznych i kontrterrorystycznych , warto dokonać podsumowania ich stanu obecnego

Przede wszystkim rzuca się w oczy zróżnicowanie w zakresie wyposażenia, wyszkolenia i liczebności . Jest to tym bardziej widoczne, że dotyczy jednostek wykonujących podobne zadania.

Większość jednostek używa broni niedostosowanej do ich potrzeb (PM-84P/PM-98, AKMS) , a wielu elementów wyposażenia i uzbrojenia nie ma w ogóle (np. w grupach realizacyjnych Policji nie ma karabinów wyborowych, ani też ładunków wybuchowych do forsowania przeszkód, nie ma też np. noktowizorów i wielu innych rzeczy).

Wyszkolenie również może okazać się problemem, z powodu niewielkiej bazy szkoleniowej – prawdopodobnie w Polsce jest tylko 1 obiekt do ćwiczeń walki w pomieszczeniach, tzw. „killing house ”, przy jednej z jednostek Policji. Ponadto bardzo rzadko organizuje się ćwiczenia na rzeczywistych obiektach, co jest szczególnie istotne dla jednostek kontrterrorystycznych, a umożliwia ujednolicenie taktyki i zgranie jednostek. Ponadto nie ma (prawdopodobnie) nowoczesnych środków pozoracyjnych – czyli np. symulatorów laserowych, pozwalających na bezpieczne symulowanie wymiany ognia przy pomocy amunicji ślepej – obecnie niektóre jednostki (ZOA i SPAP-y) mają możliwość używania amunicji barwiącej Simution, ale jest to rozwiązanie skuteczne tylko na niewielkich dystansach.

Liczebność jednostek jest zróżnicowana, co szczególnie widoczne jest w przypadku jednostek o identycznym przeznaczeniu (np. SPAP-y ), co może ujemnie wpływać na ich skuteczność i możliwość współdziałania. Ponadto niezbędne jest przeanalizowanie, czy najmniejsze jednostki (liczące poniżej 30 ludzi) są w stanie skutecznie wykonywać postawione przed nimi zadania samodzielnie (bez potrzeby wzywania wsparcia z innych jednostek).

W odniesieniu do jednostek kontrterrorystycznych, istotna jest także kwestia ich umocowania w strukturach antykryzysowych państwa. Niestety, w Polsce nie istnieje spójna struktura tego typu, obejmująca zarówno człon decyzyjny jak i wykonawczy. Obydwie jednostki (GROM i ZOA) znajdują się w różnych strukturach a ich użycie wymaga odmiennego ciągu decyzji. Może więc się okazać, że działania tych jednostek będą nieskoordynowane, albo też jedna z nich zostanie w ogóle nie wykorzystana (z różnych przyczyn).

Jak więc widać, polskie jednostki taktyczne i kontrterrorystyczne nie są w pełni przygotowane do zwalczania zagrożeń o charakterze terrorystycznym. Należy wobec tego dokonać charakterystyki tego typu zagrożeń i następnie przedstawić propozycje zmian, które pozwolą przygotować polskie jednostki do sprostania istniejącym potrzebom.

Jeśli chodzi o obecnie istniejące zagrożenia, to dokładne omówienie zagadnienia wykracza poza łamy niniejszej pracy, ale celowe jest krótkie omówienie.

Przede wszystkim, istnieją dwa podstawowe rodzaje zagrożenia o charakterze terrorystycznym : terroryzm polityczny oraz terror kryminalny.

Terror kryminalny jest to przemoc stosowana przez przestępców w celach niepolitycznych, dla osiągnięcia korzyści majątkowych (wymuszenie, okup) bądź innych (zemsta, likwidacja konkurencji), ale mających charakter niepolityczny. Do tego rodzaju zagrożenia proponuje zaliczyć także incydenty powodowane przez osoby z zaburzeniami psychicznymi, jako że nie mają one motywów politycznych. Możliwe są tu następujące sytuacje wymagające użycia jednostek taktycznych lub kontrterrorystycznych :

• zatrzymywanie szczególnie niebezpiecznych przestępców, zwłaszcza uzbrojonych i/lub zabarykadowanych, a także przetrzymujących zakładników w celu ułatwienia ucieczki,
• odbijanie zakładników, głównie wziętych przez przestępców próbujących w ten sposób zbiec z miejsca przestępstwa lub zakładu karnego,
• uwalnianie osób porwanych dla okupu,
• rozbrajanie ładunków wybuchowych
• udział w ochronie rozpraw sądowych z udziałem szczególnie niebezpiecznych przestępców, a także w ich konwojowaniu,
• interweniowanie w sytuacjach nadzwyczajnych (bunty, incydenty z zakładnikami) w więzieniach i aresztach śledczych.
• udział w ochronie zagrożonych osób (świadków, pokrzywdzonych, pracowników wymiaru sprawiedliwości).

Należy zwrócić uwagę, że o ile skala zjawiska terroru kryminalnego jest znacznie większa niż terroryzmu politycznego, to znacznie mniejsza jest skala pojedynczych incydentów. Przestępcom bowiem chodzi tylko o ograniczony efekt (czyli np. zabicie niewygodnego świadka, czy konkurenta) a nie o uzyskanie np. oddźwięku medialnego.

Terroryzm polityczny do niedawna Polsce zagrażał jedynie epizodycznie. Od rozpoczęcia wojny w Iraku, stopień zagrożenia zwiększył się jednak znacznie. Istnieje kilka możliwych kierunków tego zagrożenia, które proponuję nazwać terroryzmem politycznym „wewnętrznym”, „zewnętrznym” i „zawleczonym”.

Mianem terroryzmu wewnętrznego proponuję określić ten rodzaj terroryzmu, który jest skorelowany przede wszystkim z wewnętrzną sytuacją Polski, a terroryści starają się osiągnąć cele związane z polityka wewnętrzną (głównie zmiana systemu politycznego). Na tym kierunku nie występują obecnie poważne zagrożenia. Potencjalne zagrożenia natomiast mogą być efektem działalności ugrupowań skrajnie lewicowych i skrajnie prawicowych.

Kolejnym rodzajem terroryzmu grożącego Polsce jest terroryzm zewnętrzny. Proponuję określić tą nazwą te działania terrorystów, które pozostają w ścisłym związku z polską polityką zagraniczną i mają na celu jej zmianę. Największym zagrożeniem są tutaj organizacje fundamentalistów islamskich , chcące wymusić na Polsce wycofanie się z wojny w Iraku. Możliwe są tu ataki zarówno na polskie obiekty (placówki dyplomatyczne i konsularne, kontyngenty wojskowe) i obywateli (dyplomaci, przedsiębiorcy, dziennikarze, wojskowi i turyści) poza granicami kraju, jak i zamachy na terytorium Polski

Ostatnim rodzajem terroryzmu jest terroryzm „zawleczony”. Ta nazwą proponuje określić te zagrożenia terrorystyczne, które nie są ściśle związane z Polską, ale w taki czy inny sposób stwarzają dla niej zagrożenie. Mogą to być takie sytuacje jak np. atak na placówkę dyplomatyczną państwa trzeciego zlokalizowaną w Polsce. W tym przypadku zagrożenie takie nie będzie miało istotnego wpływu na kwestie politykę Polski, ale będzie stwarzało podobne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi jak każde inne. W tym wariancie możliwe są rozmaite scenariusze, ale będą one prawdopodobnie powiązane z działalnością organizacji separatystycznych z krajów trzecich (np. grupy czeczeńskie).

Zagrożenie terroryzmem politycznym powoduje że mogą wystąpić następujące sytuacje wymagające użycia jednostek taktycznych i kontrterrorystycznych :

• zatrzymywanie terrorystów i osób udzielających im pomocy, przy czym należy uwzględnić zdeterminowanie potencjalnych przeciwników,
• odbijanie zakładników, przy czym możliwe są także sytuacje wymagające prowadzenia szturmów na duże obiekty (teatry, centra handlowe, biurowce, szkoły, obiekty przemysłowe) i uprowadzone środki transportu (samoloty, pociągi, statki, autobusy). Z uwagi na zagrożenie ze strony fundamentalistów islamskich, bardzo prawdopodobne są ataki z dużą liczbą zakładników, w dodatku mające na celu pozbawienie życia zakładników, a nie tylko uzyskanie rozgłosu i wymuszenie ustępstw ze strony państwa. Ponadto może się okazać konieczne prowadzenie operacji odbijania zakładników poza granicami państwa,
• unieszkodliwianie urządzeń wybuchowych, w tym o dużej sile rażenia i zawierających elementy broni masowego rażenia (bomby radiologiczne, chemiczne, biologiczne),  udział w ochronie osób i miejsc zagrożonych atakiem terrorystycznym, w tym poza granicami kraju,

Wyżej wymienione sytuacje są w dużej części nowym wyzwaniem dla sił i służb zajmujących się zwalczaniem terroryzmu. Wobec istniejących niedociągnięć, w zakresie systemu przeciwterrorystycznego w Polsce, należy dokonać zmian, które pozwolą na zmianę tego stanu rzeczy.

Przede wszystkim, należy utworzyć strukturę kierowania działaniami antykryzysowymi na szczeblu centralnym. Musi on składać się z dwóch elementów : politycznego ośrodka decyzyjnego oraz ośrodka decyzji operacyjnych.

Ośrodek polityczny jest tym elementem, w skład którego wchodzą przedstawiciele władz państwowych, którzy podejmują decyzje natury politycznej. W polskich warunkach w skład tego organu powinni wchodzić : Prezes Rady Ministrów, lub jeden z jego zastępców, ministrowie : obrony narodowej, spraw wewnętrznych i administracji oraz spraw zagranicznych, oraz przedstawiciele Sztabu Generalnego WP, Agencji Wywiadu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Komend Głównych : Policji, Państwowej Straży Pożarnej i Straży Granicznej, a także Dyżurny Lekarz Kraju (lub jego przedstawiciel), a także reprezentant Ministerstwa Infrastruktury. Musi istnieć ponadto stały przepływ informacji do i od Prezydenta RP i Marszałka Sejmu.

Ośrodek decyzji operacyjnych jest tą częścią składową centralnego sztabu kryzysowego, która zajmuje się przekształcaniem decyzji politycznych w operacyjne, wydając konkretne decyzje i zajmując się kwestiami technicznymi (np. uruchomienie poszczególnych jednostek , przesunięcie ich w inny region kraju itp.). Organ ten powinni tworzyć przedstawiciele sztabu KGP, SG WP, dowództw rodzajów sił zbrojnych, sztabu KG Straży Granicznej, przedstawiciele KG PSP oraz Ministerstwa Zdrowia (koordynacja ratownictwa medycznego, transportu sanitarnego, epidemiologii, hospitalizacji ofiar), a także Ministerstwa Infrastruktury (głównie transport i telekomunikacja). Ponadto w razie potrzeby w skład tego organu włączano by także specjalistów z innych dziedzin (np. bezpieczeństwo weterynaryjne i fitosanitarne, bezpieczeństwo jądrowe). Istotne jest jednak to, aby tacy specjaliści wiedzieli, że mogą zostać powołani do sztabu antykryzysowego, i w razie potrzeby bezzwłocznie mogli go uzupełnić. Bezwzględnie, w strukturach tego organu muszą się znaleźć oficerowie łącznikowi z jednostek kontrterrorystycznych.

Kolejną rzeczą jakiej należy dokonać, jest sformowanie centralnych sił kontrterrorystycznych. Obecnie istniejące jednostki są zbyt małe (ZOA), lub angażowane do zadań poza krajem (GROM), co uniemożliwia im skuteczne działanie w dużych operacjach kontrterrorystycznych. Dlatego też celowe jest sformowanie centralnej jednostki kontrterrorystycznej w miejsce ZOA, liczącej około 300 operatorów (szturmanów i odpowiednią liczbę snajperów), posiadającej niezbędne zaplecze szkoleniowe i siły wsparcia (paramedycy, technicy bombowi, śmigłowce, sprzęt pływający). Podobnie należy przeformować jednostkę GROM, co zwiększyło by potencjał polskich sił kontrterrorystycznych.

W wariancie posiadania dwóch dużych jednostek, celowe było by zanalizowanie możliwości utworzenia dla nich wspólnej struktury. Struktura ta integrowała by zarówno zaplecze szkoleniowe, siły wsparcia, jak i planowanie i dowodzenie. Pozwoliło by to na unifikację szkolenia, ujednolicenie struktury wewnętrznej obydwu jednostek (istotne w razie wspólnych operacji), oraz ułatwiło by dowodzenie dużymi operacjami. Możliwe było by także utworzenie w oparciu o tą strukturę, centralnego ośrodka szkoleniowego i doświadczalnego, wypracowywującego wspólną taktykę dla jednostek kontrterrorystycznych oraz SPAP-ów, jednostek taktycznych Policji, Straży Granicznej i innych służb.

Taki system (Centralna Jednostka Kontrterrorystyczna – CJK) wyglądałby więc następująco :

• 2 jednostki bojowe (kontrterrorystyczne – GROM i jednostka Policji), o identycznej strukturze, wyszkoleniu i wyposażeniu, co pozwala prowadzić duże operacje wspólnie, lub rozdzielić siły w razie konieczności prowadzenia symultanicznych operacji,
• Ośrodek Szkoleniowo – Doświadczalny (odpowiedzialny za : szkolenie podstawowe na korzyść obydwu jednostek, koordynację szkolenia zaawansowanego, opracowywanie rozwiązań taktycznych dla jednostek konterrorystycznych oraz innych jednostek specjalnych, współpracę międzynarodową oraz badania i rozwój wyposażenia technicznego)
• Grupa Wspierająca ( zabezpieczenie medyczne działań, technicy bombowi, negocjatorzy, środki obserwacji technicznej, transport i logistyka, łączność)
• Grupa Dowodzenia (planowanie i dowodzenie operacjami kontrterrorystycznymi, koordynowanie działań z innymi jednostkami i służbami)

Personel ośrodka szkoleniowego, grupy wspierającej i grupy dowodzenia byłby rekrutowany z szeregów zarówno WP jak i Policji. natomiast rekrutację do jednostek bojowych można oprzeć na modelu GROM-u (selekcja osób z różnych służb, a nawet cywili).

Istotnym czynnikiem warunkującym użycie sił CJK było by ich użycie dopiero po wyrażeniu na to zgody wysoko postawionego organu (np. wspomnianego sztabu lub tylko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej). Uchroniło by to CJK przed używaniem do zadań innych niż kontrterrorystyczne – tak stało się z warszawskim Wydziałem AT, który stał się de facto jednostką taktyczną Komendy Stołecznej Policji.

Ponieważ w proponowanej strukturze CJK znajdują się dwie jednostki bojowe, należące do dwóch struktur siłowych, podporządkowanych dwóm odrębnym resortom, może to prowadzić do licznych problemów wiążących się zarówno w zakresie ich użycia, jak i selekcji oraz służby personelu CJK. Ten problem może zostać rozwiązany na kilka sposobów.

Pierwszym jest stworzenie zupełnie nowych ram prawnych, regulujących istnienie i działalność CJK. Stosowne regulacje musiały by mieć jednak formę ustawy, aby ich tworzenie miało sens.

Drugim było by sformowanie CJK jako jednostki Wojska Polskiego. Powstała by ona w oparciu o GROM, obok którego powstałaby druga jednostka kontrterrorystyczna. Obie jednostki miały by identyczny potencjał i strukturę. Dal obydwu jednostek wspólne były by : ośrodek szkoleniowy, siły wsparcia i dowództwo (jak w pierwszym wariancie). Istotne jest , że w dalszym ciągu to właśnie CJK była by główną jednostką koordynującą szkolenie, taktykę i współpracę międzynarodową , również na korzyść jednostek taktycznych innych służb. W takim wariancie, wojskowa CJK była by jedyną jednostką kontrterrorystyczną, a wszystkie inne jednostki były by jedynie jednostkami taktycznymi. Jej użycie do operacji na terenie kraju było by możliwe na podstawie istniejących regulacji ustawowych. Pozwalało by to także na uniknięcie „nadużywania” sił kontrterrorystycznych do zadań będących raczej w kompetencjach sił niższego szczebla. Wada takiego rozwiązania jest jednak możliwość wystąpienia tarć międzyresortowych dotyczących zakresu nadzoru CJK nad szkoleniem jednostek innych służb.

Trzecim możliwym wariantem jest powołanie CJK jako jednostki wyłącznie policyjnej. W takim wypadku jej struktura wyglądałaby identycznie jak w wariancie drugim. Wyraźna zaletą takiej koncepcji jest możliwość zminimalizowania negatywnych skutków sporów i rywalizacji międzyresortowej. W takim wariancie CJK powinna zostać podporządkowana bezpośrednio ministrowi spraw wewnętrznych, w zakresie decyzji o jej użyciu. Natomiast struktura pozostawała by identyczna jak w wariancie poprzednim.

Niezależnie od wariantu jaki zostałby przyjęty do realizacji, kilka kwestii musi zostać uregulowanych na drodze prawnej, aby zapewnić skuteczność działań CJK. Są to :

• uregulowanie samego faktu jej powołania, podległości, nadzoru, zapewnienia środków finansowych i innych kwestii administracyjnych,
• jednoznaczne uregulowanie zasad użycia CJK (na czyj rozkaz, w jakich sytuacjach), w tym użycia poza granicami kraju,
• uregulowanie nadzoru CJK nad szkoleniem i taktyką jednostek taktycznych),
• jednoznaczne uregulowanie kwestii związanych z użyciem broni i ładunków wybuchowych przez żołnierzy/funkcjonariuszy CJK (w tym użycia strzelców wyborowych),
• uregulowanie zasad współpracy CJK z innymi służbami państwowymi podczas prowadzenia działań,
• pozyskanie dla CJK jak najlepszego zaplecza szkoleniowego, a także odpowiedniego sprzętu i uzbrojenia,
• niezbędne jest także zapewnienie ciągłej współpracy z jednostkami kontrterrorystycznymi wszystkich państw ościennych, a także wiodącymi jednostkami światowymi.

Kolejnym krokiem w procesie przygotowywania polskich jednostek taktycznych do zwalczania zagrożeń o charakterze terrorystycznym, jest ujednolicenie zagadnień związanych z jednostkami taktycznymi. Jak już wskazano, zarówno wyposażenie, liczebność, jak i taktyka, są zróżnicowane. Biorąc pod uwagę możliwe zagrożenia, należy określić rolę jednostek taktycznych w systemie przeciwdziałania tym zagrożeniom. Należy założyć, w oparciu o dotychczasowe zamachy terrorystyczne (Nord-Ost, Biesłan), że w razie zagrożenia na dużą skalę, jednostki te będą wspierać lub zastępować centralną jednostkę kontrterrorystyczną, gdy jej siły i środki okażą się niewystarczające. Ponadto muszą one skutecznie rozwiązywać sytuacje kryzysowe o mniejszej skali (związane głównie z terrorem kryminalnym). Dlatego też niezbędne jest podjęcie odpowiednich kroków dla wzmocnienia tych jednostek.

Przede wszystkim należy uporządkować sytuację tych jednostek w skali narodowej. Niezbędne jest zunifikowanie ich wyszkolenia i wyposażenia, a także zasad ich działania. Należy dążyć do racjonalnego wykorzystania ich potencjału. Celowe wydaje się więc stworzenie całego spójnego systemu jednostek taktycznych. W jego skład wchodziły by jednostki trzech szczebli : centralnego (jednostki centralne CBŚ, ABW, SG, ŻW), regionalnego (SPAP-y, plutony specjalne SG), oraz lokalnego (jednostki niższych szczebli oraz służb innych niż Policja, Straż Graniczna i Żandarmeria Wojskowa). W ramach tego systemu obowiązywała by zunifikowana taktyka oraz zasady organizacji wewnętrznej jednostek. Identyczne były by także kryteria tworzenia i użycia jednostek, naboru i służby funkcjonariuszy oraz wyposażenia i uzbrojenia. Stosownie do przeznaczenia , jednostki te dzieliły by się jednak na dwa rodzaje.

Jednostki centralne i regionalne , tworzyły by ten komponent , który proponuję nazwać Siłami Rezerwy Kontrterrorystycznej (SRK). Były by one przeznaczone – oprócz swoich podstawowych zadań – do wspierania sił CJK. W razie szczególnie dużego zagrożenia były by przewidziane do użycia razem z nią lub też – w razie kilku ataków jednocześnie – do użycia ich w prostszych sytuacjach , pozwalając siłom głównym skoncentrować się na najpoważniejszym incydencie. Jednostki wchodzące w skład SRK muszą wobec tego być wyszkolone, zorganizowane i wyposażone identycznie jak jednostki bojowe CJK. Idealnym rozwiązaniem była by tu struktura modułowa – pojedyncza jednostka SRK była by zorganizowana prawie identycznie jak części składowe (np. kompanie) jednostek bojowych CJK. W razie potrzeby, odpowiednia liczba jednostek SRK tworzyła by na czas operacji kolejne jednostki bojowe CJK. Siły wsparcia i dowództwo były by formowane częściowo w oparciu o siły jednostek SRK, a częściowo w oparciu o siły przydzielone z CJK ( a zatem siły te muszą być odpowiednio liczne, aby zabezpieczać potrzeby także jednostek SRK). Moduły SRK, jako występujące na co dzień w roli jednostek samodzielnych, miały by organiczne siły wsparcia i większe dowództwo w przeciwieństwie do modułów CJK, wchodzących w skład większej struktury.
Jako moduły SRK występować może łącznie aż 35 jednostek, jednak ze względów ekonomicznych, jak i ograniczonymi możliwościami użycia sił Straży Granicznej (poza strefą nadgraniczną) – liczba ta zmniejsza się. A więc jako moduły SRK mogą wystąpić :

• centralne jednostki taktyczne : CBŚ, ABW, ŻW, SG
• SPAP-y przy komendach wojewódzkich Policji , ewentualnie za wyjątkiem Opolskiej KWP (niewielki zasięg terytorialny i bliskość SPAP-ów z Katowic i Wrocławia) a także jednostka taktyczna KSP (musiała by być dopiero sformowana),
• Pluton Specjalny Morskiego Oddziału Straży Granicznej (z uwagi na specyfikę obszaru działania).

Jak widać, w proponowanym wariancie istnieje 17 modułów SRK, identycznie zorganizowanych, wyszkolonych i wyposażonych. Każdy moduł liczy około 50 – 60 operatorów, podzielonych na kilka sekcji szturmowych, sekcję dowodzenia oraz grupę pirotechniczną. Jednostka KSP mogła by być większa od innych (liczyć około 120 ludzi – zatem dwa moduły), z uwagi na specyfikę aglomeracji stołecznej. Dla większej integracji z CJK możliwe jest też wspólne prowadzenie zarówno szkolenia podstawowego, jak i kursów specjalistycznych. Przynajmniej raz w roku powinny odbywać się duże, realistyczne ćwiczenia w trakcie których mobilizowanoby wszystkie jednostki SRK, aby sprawdzić skuteczność działania systemu ( w tym takie elementy jak : zdolność przerzutu jednostek i sprawność tworzenia jednostek bojowych z kilku połączonych modułów, sprawność systemu dowodzenia). Natomiast na bieżąco powinna być prowadzona współpraca z sąsiednimi grupami, a także z jednostką centralną.

Poza wypełnianiem roli rezerwy kontrterrorystycznej, druga – równie ważną – rolą tych jednostek było by realizowanie zadań typowych dla jednostek taktycznych na korzyść służb macierzystych. Chodzi tu przede wszystkim o : zatrzymywanie szczególnie niebezpiecznych przestępców, odbijanie osób porwanych dla okupu, interwencje w ograniczonych sytuacjach z zakładnikami, oraz wzmacnianie ochrony szczególnie zagrożonych osób i obiektów i wspieranie pododdziałów zwartych.

Pozostałe jednostki taktyczne powinny być natomiast przewidziane tylko i wyłącznie do zadań typowo taktycznych, pozostając jednak cały czas w wyżej wspomnianym systemie jednostek taktycznych. Oznacza to jednoznaczne kryteria powoływania tych jednostek, ich szkolenia, norm wyposażenia (pozwoliło by to na centralne ich zaopatrywanie, co obnizyło by koszta z tym związane) oraz zasad naboru i przebiegu służby funkcjonariuszy tych jednostek.

Grupy te powinny być używane w sytuacjach przerastających możliwości zwykłych funkcjonariuszy, ale nie wymagających interwencji jednostek ze składu SRK lub CJK. Sytuacjami takimi były by : interweniowanie w razie użycia broni przez przestępców, zatrzymywanie osób uzbrojonych lub/i zabarykadowanych, udział w działaniach pościgowych, interweniowanie w przypadkach osób z zaburzeniami psychicznymi, udział w ochronie zagrożonych osób, oraz konwojowanie i ochrona procesów z udziałem szczególnie niebezpiecznych osób. Działania w sytuacjach z zakładnikami lub osobami porwanymi należy zostawić jednostkom SRK. Wyjątkiem mogą być sytuacje rzeczywiście krytyczne, wymagające natychmiastowej neutralizacji zagrożenia (np. zakładnik przetrzymywany przez osobę chorą psychiczne o całkowicie nieprzewidywalnym zachowaniu) gdy czekanie na wsparcie, groziłoby życiu zakładnika. Należy jednak trzymać się zasady używania do tych zadań jednostek SRK, i wyżek wymienione wyjątki muszą pozostać wyjątkami.

Jednostki taktyczne powinny być umiejscowione w strukturach Policji, na szczeblu komend miejskich, powiatowych i rejonowych (KSP), jako jednostki wspólne dla całej komendy, a na szczeblu KWP – w ramach wydziałów kryminalnych, policji sądowej i pododdziałów konwojowych, a także w strukturach regionalnych zarządów CBŚ. W strukturach Straży Granicznej, natomiast jednostki te (plutony specjalne) powinny występować na szczeblu Oddziałów SG, w liczbie proporcjonalnej do potrzeb i możliwości. W strukturach ABW natomiast, właściwym miejscem dla tych jednostek są delegatury ABW. Innymi służbami, w których strukturach mogą się znaleźć tego typu pododdziały są : Biuro Ochrony Rządu, Służba Więzienna, Urząd Kontroli Skarbowej i Żandarmeria Wojskowa (oddziały terenowe). O ich tworzeniu powinni decydować odpowiedni naczelnicy lub komendanci. Należy jednak decyzje takie poprzedzić dokładną analizą celowości tworzenia nowych jednostek (jeśli będą one używane rzadko, możliwe jest zamiast tworzenia nowych bytów wzywanie wsparcia ze strony grup specjalnych Policji lub Straży Granicznej).

Należy przyjąć dla wszystkich tych pododdziałów jednolity model organizacyjny, kompatybilny z jednostkami SRK (a więc także CJK). Stan osobowy grup taktycznych to około 25 do 30 osób, a zatem połowa potencjału sił wyższego szczebla. Należy w składzie grup umieścić przynajmniej dwie pary snajperskie z bronią wyborową kalibru 7,62 lub 5,56 (tzw. perimeter carbines – do osłaniania zespołów szturmowych i wsparcia ich ogniem) . Inna stosowana broń powinna być identyczna ze stosowaną w innych jednostkach, i dostarczana przez szczebel centralny (minimalizacja problemów ze współdziałaniem oraz obniżenie kosztów). Podobnie należy postąpić z wszelkim innym wyposażeniem (sprzęt łączności, oporządzenie, hełmy, kamizelki balistyczne i tarcze ochronne, pojazdy). W zakresie szkolenia niezbędne jest zapewnienie nadzoru nad nim przez wyższe szczeble (np. organizowane wspólnego szkolenia podstawowego i specjalistycznego na szczeblu wojewódzkim, a nawet centralnym). Ponadto przynajmniej część funkcjonariuszy musi przejść szkolenie w zakresie rozpoznania pirotechnicznego (pod kątem rozpoznawania możliwych zagrożeń bombowych i min – pułapek), natomiast rozbrajanie urządzeń wybuchowych pozostawiono by pirotechnikom z jednostek wyższego szczebla.

Kolejnym elementem, już kilkakrotnie wspominanym jest problem wyposażenia i uzbrojenia jednostek taktycznych i kontrterrorystycznych. W zakresie uzbrojenia, należy na szczeblu centralnym dokonać wyboru odpowiednich typów broni, i wprowadzić je do użytku (zakup całości na szczeblu centralnym). System uzbrojenia powinien składać się z :

1. Broni krótkiej – należy określić pożądany nabój (czy powinien to być 9mm Parabellum, czy np. .40 S&W albo .357 SIG), oraz typ lub typy pistoletów – które powinny cechować się m.in. : pewnością działania z amunicją specjalną (inną niż pełnopłaszczowa), możliwością dołączenia oświetlenia taktycznego, tłumika dźwięku, a także istnieniem wersji kompaktowej dla działań w ubraniach cywilnych. Ponieważ zapotrzebowanie na ta broń będzie duże, celowe było by zakupienie licencji i produkcja jej w Polsce lub opracowanie jej w całości siłami polskiego przemysłu.
2. Broni głównej – tu należy zdecydować czy powinien być to tradycyjny pistolet maszynowy (kal. 9mm lub większy), subkarabinek kalibru 5,56mm czy też broń klasy PDW (FN P-90, HK MP7A1 w komplecie z odpowiednim pistoletem na ten sam nabój). Niezależnie od wyboru, broń taka powinna się cechować : niezawodnością (w tym z amunicją specjalną), ergonomiczną budową, łatwością dołączania akcesoriów (celowniki, oświetlenie taktyczne, laserowe wskaźniki celu, tłumiki dźwięku i płomienia). Również tutaj możliwe jest albo oparcie się na przemyśle krajowym albo zakup licencji za granicą
3. Broni wsparcia – powinien być to karabinek na nabój 5,56 mm służący do wsparcia ogniowego grup szturmowych. Powinien cechować się cechami identycznymi jak broń główna (jeśli byłby to karabinek kal. 5,56 – to powinna być to broń z tej samej rodziny), a także możliwością dołączenia granatnika podwieszanego, dwójnogu i magazynka o dużej pojemności (powyżej 60 nabojów).
4. Broni wyborowej – w tym przypadku celowe jest zakupienie kilku rodzajów broni : karabinu kal. 7,62 mm, karabinów małokalibrowych (wspomniane permieter carbines, tą rolę może pełnić odpowiednio dostosowana broń wsparcia w wersji parasnajperskiej), ciężkich karabinów kal. 12,7mm (jednostki kontrterrorystyczne), oraz specjalistycznej broni wytłumionej (również dla jednostek kontrterrorystycznych).
5. Strzelby gładkolufowej kal. 12 – broń ta jest bronią pomocniczą stosowaną jako środek forsowania drzwi, miotania pocisków obezwładniających, itp. Powinna być to broń zwana „entry shotgun” z krótką lufą i chwytem pistoletowym, zaopatrzona ewentualnie w oświetlenie taktyczne i celownik kolimatorowy. Użyteczne może być istnienie odmiany tej broni montowanej pod lufą karabinka szturmowego.
6. Granatów : potrzebne są zarówno granaty hukowo – błyskowe, z gazem łzawiącym, jak i odłamkowe (w ograniczonej ilości).
7. Broni pomocniczej – w tym przypadku chodzi o broń stosowaną rzadko, ale użyteczną, taką jak granatniki przeciwpancerne (także z inną niż przeciwpancerna amunicją), miotacze pocisków obezwładniających, broń maszynowa (ukm kal. 7,62 mm).

W zakresie wyposażenia, niezbędne jest przede wszystkim dokonanie wyboru jednego zestawu umundurowania , jednego zestawu środków ochronnych (kamizelki i tarcze balistyczne, hełmy, środki ochrony ABC), ujednolicenie używanych środków wybuchowych (i procedur ich użycia), sprzętu pirotechnicznego, zakup nowoczesnych urządzeń obserwacyjnych (noktowizory, termowizory, specjalistyczne przyrządy obserwacyjne) oraz zabezpieczenie odpowiednich środków transportu (w tym śmigłowce, pojazdy opancerzone i jednostki pływające).

Na szczeblu jednostki centralnej powinna znaleźć się eskadra lotnicza, wyposażona zarówno w średnie jak i ciężkie śmigłowce, które pozwolą na przerzucenie w krótkim czasie w dowolny region Polski sił wielkości około stu ludzi (jeden moduł CJK wraz z dodatkowym sprzętem, i elementami dowództwa – jako wsparcie dla najbliższej jednostki SRK). Należy zauważyć, że jeszcze kilka lat temu taką rolę pełnił 103 Pułk Lotniczy Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA. Obecnie zagadnienia wsparcia lotniczego zostały rozdrobnione pomiędzy poszczególne służby. Obecnie celowe jest przywrócenie podobnej struktury, pełniącej rolę zarówno jednostki prowadzącej szkolenie lotnicze, zapewniającej zaplecze remontowo – techniczne oraz będącej odwodem centralnym na korzyść służb lotniczych wszystkich służb policyjnych, ale także posiadającej w swoim składzie komponent specjalny. Powinny się w nim znaleźć śmigłowce klasy W-3 „Sokół” lub Bell-412 (zatem zdolne do przewozu 10 –12 ludzi z pełnym uzbrojeniem), jak i maszyny cięższe, klasy Mi –17 lub S-92 (zdolne do przewozu co najmniej 20 ludzi, a także lekkich pojazdów, desantowania łodzi, pełnienia roli latającego stanowiska dowodzenia itp.). Uzupełnieniem powinny być lekkie śmigłowce, takie jak SW-4 czy MH-6, stosowane głównie do rozpoznania i obserwacji, ale czasem także do specyficznych zadań, jak desantowanie kilkuosobowych grup szturmowych na dachy budynków lub statki, lub stanowiska strzelców wyborowych.

W zakresie szkolenia, co już kilkakrotnie zostało zaznaczone w tej pracy, istotną poprawę może przynieść stworzenie centralnego ośrodka szkoleniowego będącego częścią składową CJK. Ośrodek taki grupował by doświadczonych instruktorów, stanowiących liczącą się nie tylko w kraju, ale i w regionie grupę specjalistów. Byliby oni odpowiedzialni za kształtowanie taktyki w skali ogólnokrajowej, nadzór nad całością procesu szkoleniowego, badanie i wdrażanie nowych rozwiązań technicznych i taktycznych oraz współpracę międzynarodową. Bazą do prowadzenia szkoleń byłby duży kompleks , składający się z rozbudowanych strzelnic, kilku „killing house’ów”, makiet budynków (koniecznie z możliwością łatwej zmiany układu pomieszczeń) oraz obiektów ruchomych (po kilka typów autobusów, pociągów i samolotów), a także zaplecza dydaktycznego. Oprócz tego jak najczęściej zajęcia szkoleniowe powinny być prowadzone na rzeczywistych obiektach. Natomiast na szczeblu JRK, zaplecze szkoleniowe powinno składać się z nieco mniejszej liczby obiektów, ale w jego skład muszą wchodzić : strzelnica, „killing house”, makiety pojazdów i zaplecze dydaktyczne.

W rezultacie, ujednolicony proces szkoleniowy wyglądał by mniej więcej w ten sposób:

• selekcja personelu według jednakowych kryteriów w skali całego kraju, zarówno w odniesieniu do jednostek kontrterrorystycznych jak i taktycznych,
• szkolenie podstawowe prowadzone wspólnie dla CJK i JRK w jednym ośrodku szkoleniowym, szkolenie pozostałych jednostek taktycznych – w oparciu o regionalne JRK,
• system szkoleń specjalistycznych (np. snajperów, pirotechników, paramedyków, breacherów , współpracy ze śmigłowcami) w oparciu o centralny ośrodek szkoleniowy,
• bieżące szkolenie jednostek, mające na celu zgranie grup oraz opanowanie procedur, w miarę możliwości w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, także przy współpracy jednostek sąsiadujących
• systematyczne zgrupowania szkoleniowe, służące integracji systemu,
• systematyczne duże ćwiczenia, pozwalające ocenić stan przygotowania systemu do rzeczywistych działań.

Kolejnym krokiem jest uporządkowanie statusu prawnego tych jednostek. Należy dokonać jednoznacznego określenia zasad ich tworzenia (to szczególnie dotyczy jednostek taktycznych), a także użycia (tzn. wskazania sytuacji w których należy bezwzględnie wykorzystywać te jednostki). Ponadto celowe jest jednoznaczne uregulowanie zasad dotyczących użycia strzelców wyborowych, oraz oddawania strzałów śmiertelnych (tzn. strzelania w celu zabicia przestępcy, obecne regulacje prawne nie rozstrzygają tych kwestii jednoznacznie).

Ostatnia, ale nie najmniej ważną kwestią jest tak zwany czynnik ludzki. Priorytetem w tworzeniu wyżej opisanego systemu jednostek kontrterrorystycznych i taktycznych powinien być dobór, zwłaszcza na stanowiska dowódcze odpowiednich ludzi, myślących niekonwencjonalnie, otwartych na nowe koncepcje i posiadających cechy przywódcze oraz zdolnych stworzyć wokół siebie zespół ludzi zdolnych do podołania trudom stworzenia i kierowania takim systemem.

Autor: Michał Piekarski

Bibliografia :

1. I. Chloupek „XX lat w akcji” MMS „Komandos” 10/98
2. I. Chloupek „Komandosi z lotniska” MMS „Komandos” 03/2000
3. I. Chloupek „Przemytnicy, narkotyki i broń” MMS „Komandos” 10/2000
4. I. Chloupek „Mokra robota” MMS „Komandos” 12/2000
5. I. Chloupek „Straż nie tylko Graniczna” MMS „Komandos” 11/2002
6. I. Chloupek „Piątka – pięść UOP-u” MMS „Komandos” 09/2002
7. I. Chloupek „Jednostka specjalna GROM” MMS „Komandos” 12/1997
8. I. Chloupek „Antyterroryści JKM” MMS „Komandos” 04/1998
9. I. Chloupek „Cel akcji : towar” MMS „Komandos” 6/2001
10. P. Moszner „W obliczu zagrożenia” „Żołnierz Polski” 10/2001
11. A. Wojtas „Równanie…w dół” MMS „Komandos” 7-8/2000
12. K. Chrapek „PoGROM?” MMS „Komandos” 2/2004
13. K. Chrapek „(Nie) specjalny Afganistan” MMS „Komandos” 1/2004
14. T. Tokarz „Budowanie bezpieczeństwa” MMS „Komandos” 5/2004